Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 3 زمستان 1404 1404 06 10 Challenges of Doctrinal Exegetical Narrations in Realizing Islamic Unity: A Comparative Study of Sunni and Shia Approaches چالش‌های روایات تفسیری اعتقادی در تحقق وحدت اسلامی: بررسی تطبیقی رویکردهای اهل سنت و شیعه 1 21 FA حجت اله صادقی محسن آباد دانشجوی دکتری، گروه قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران. مهدی غلامعلی دانشیار، گروه قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران. Journal Article 1404/01/20 <p>The present study, with a comparative and analytical approach, examines the challenges of doctrinal exegetical narrations and their impact on the realization of Islamic unity. The main objective is to identify points of conflict and convergence in Shia and Sunni exegeses and to extract unity-generating capacities. The research method is descriptive–analytical, based on library sources and content analysis of selected narrations. The findings show that part of the challenges arises from sectarian interpretations and exclusivist readings that conflict with the overarching objectives of the Qur’an, such as mercy and unity. At the same time, in fundamental topics such as monotheism, prophethood, eschatology, and human dignity, there are significant commonalities which, through a rapprochement-oriented rereading, can provide the basis for Islamic unity. Another achievement of the study is the identification of hidden capacities in the narrations that are either shared or closely related in both traditions, which—especially by relying on Islamic ethical principles, the objectives of the Sharia (maqāṣid al-sharīʿa), and religious rationality—can play a role in forming a unity-oriented and empathetic exegetical discourse. Accordingly, the research emphasizes the necessity of reforming exegetical discourse, avoiding religious absolutism, and enhancing the role of academic institutions and exegetes in producing convergent religious knowledge. Ultimately, the study underlines that in the present era, when the Islamic ummah faces increasing crises in the realms of identity, legitimacy, and social cohesion, the transition from divisive interpretations toward unity-centered exegesis is not only an epistemic and religious necessity, but also a civilizational strategy for achieving a unified Islamic society resilient against global challenges.</p> <p>پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی و تحلیلی، چالش‌های روایات تفسیری اعتقادی و تأثیر آن‌ها بر تحقق وحدت اسلامی را بررسی می‌کند. هدف اصلی، شناسایی نقاط تعارض و اشتراک در تفاسیر شیعه و اهل سنت و استخراج ظرفیت‌های وحدت‌آفرین است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای روایات منتخب است. یافته‌ها نشان می‌دهد بخشی از چالش‌ها ناشی از تأویل‌های فرقه‌گرایانه و تفسیرهای انحصارطلبانه است که با اهداف کلان قرآن چون رحمت و وحدت در تعارض‌اند. در عین حال، در مباحث بنیادین مانند توحید، نبوت، معاد و کرامت انسانی، اشتراکات قابل توجهی وجود دارد که با بازخوانی تقریب‌محور می‌تواند زمینه‌ساز وحدت اسلامی باشد. از دیگر دستاوردهای پژوهش، شناسایی ظرفیت‌های نهفته در روایات مشترک یا نزدیک به هم در دو سنت است که به‌ویژه با تکیه بر اصول اخلاق اسلامی، مقاصد شریعت، و خردگرایی دینی، می‌توانند در شکل‌گیری گفتمان تفسیر وحدت‌گرا و همدلانه نقش‌آفرین باشند. بر این اساس، پژوهش بر ضرورت اصلاح گفتمان تفسیری، پرهیز از مطلق‌انگاری‌های مذهبی، و ارتقای نقش نهادهای علمی و مفسران در جهت تولید دانش دینی همگرایانه تأکید می‌ورزد. در نهایت، تأکید پژوهش بر این است که در عصر حاضر، که امت اسلامی با بحران‌های فزاینده‌ای در حوزه هویت، مشروعیت، و انسجام اجتماعی مواجه است، گذار از تفسیرهای انشقاق‌آفرین به سوی تفسیری وحدت‌محور، نه تنها ضرورتی معرفتی و دینی، بلکه راهبردی تمدنی برای تحقق جامعه اسلامی واحد و مقاوم در برابر چالش‌های جهانی است.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/257/168