Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 تابستان 1405 1405 04 01 An Analysis of the Historical Event of the Fīl Mosque in Mashhad in 1963 and Its Consequences واکاوی واقعه تاریخی مسجد فیل مشهد در سال 1342 و پیامدهای آن 1 15 FA سیده عذرا هاشمی نژاد گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران اردشیر اسد بیگی گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی،واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. Journal Article 1404/03/07 <p>The bloody event at the Fīl Mosque in Mashhad, which occurred in October 1963—several months after the uprising of June 5 and as a protest against the repression of the clergy and the continuation of the Pahlavi regime’s anti-religious policies—constitutes one of the significant episodes in the history of the Islamic Revolution of Iran, particularly in the struggles of the people of Mashhad. The present study, employing a descriptive–analytical method and relying on official SAVAK documents, provides a detailed examination of this historical event and analyzes its causes, processes, and consequences. The findings indicate that the Fīl Mosque incident, along with its strategic outcomes, played a crucial role in the dynamism and continuity of the Islamic movement. Among its most important consequences were the prevention of the revolutionary movement’s decline, the revitalization of the spirit of the June 5 uprising, the unprecedented intensification of the political activities of the militant clergy, and the strengthening of solidarity among religious scholars and jurists across Iran and in Najaf. Furthermore, this event consolidated the position of religion and clerical leadership within society and heightened the political consciousness of the people. The Pahlavi regime, which had previously sought to intimidate the populace through the arrest of Imam Khomeini, was compelled—after this incident and the widespread reactions of the clergy and citizens—to yield and release Hashemi-Nejad, whose execution had been demanded by the prosecutor, after three months of imprisonment. This event shattered the regime’s illusory prestige and emboldened the people to engage in further criticism and protest. Most importantly, the incident transformed the aim of the movement from calls for reform to an explicit demand for the overthrow of the monarchical system, thus paving the way for the eventual victory of the Islamic Revolution.</p> <p>واقعه خونین مسجد فیل مشهد، در مهرماه 1342، چندماه پس از قیام پانزده خرداد و در اعتراض به سرکوب روحانیت و ادامه سیاست‌های ضد دینی رژیم پهلوی، یکی از حوادث مهم تاریخ انقلاب اسلامی ایران و به ویژه در مبارزات مردم مشهد محسوب می‌شود<strong>.</strong> پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر اسناد رسمی ساواک، به واکاوی دقیق این واقعه تاریخی و تبیین علل، چگونگی و پیامدهای آن پرداخته است<strong>.</strong> بررسی‌ها نشان می‌دهد حادثه مسجد فیل همراه با پیامدها و دست آوردهای استراتژیک آن نقش مهمی در پویایی و روند نهضت اسلامی داشته است<strong>. </strong> از مهم‌ترین پیامدها می‌توان به جلوگیری از خاموش شدن جنبش انقلابی و زنده‌ماندن و پویا شدن روح قیام پانزده خرداد، افزایش بی‌سابقه فعالیت سیاسی روحانیت مبارز و تقویت همبستگی میان علما و مراجع تقلید در سراسر ایران و نجف اشاره کرد. همچنین، این واقعه جایگاه مذهب و رهبری روحانیت را در جامعه مستحکم‌تر ساخت و آگاهی سیاسی مردم را افزایش داد. رژیم پهلوی که پیش‌تر با دستگیری امام خمینی قصد ارعاب مردم را داشت، پس از این حادثه و واکنش گسترده علما و مردم، مجبور به تسلیم شد و هاشمی‌نژاد را که دادستان خواستار اعدام وی بود، پس از سه ماه آزاد کرد. این اتفاق، ابهت پوشالی رژیم را شکست و جرأت مردم برای انتقاد و اعتراض را بیش از پیش تقویت نمود. مهم‌تر از همه، این واقعه باعث تغییر هدف مبارزات از درخواست اصلاحات به مطالبه صریح برای تغییر نظام سلطنتی گردید و راه را برای پیروزی نهایی انقلاب اسلامی هموار ساخت.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/318/212