Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 تابستان 1405 1405 04 01 An Examination of the Two Terms Ḥasrah (Regret) and Taʾassuf (Sorrow) in the Holy Qur’an from a Linguistic Perspective بررسی دو واژه حسرت و تاسف در قرآن کریم از منظر زبانشناسی 1 12 FA ام¬البنین قاسمی گروه زبان و ادبیات عرب، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. محمدرضا یوسفی گروه زبان و ادبیات عرب، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. رامین تبرائی گروه روانشناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. Journal Article 1404/04/10 Human beings, due to their negligence in obeying God and the Imams (peace be upon them) and the loss of these opportunities, will regret and feel remorse on the Day of Resurrection, when there will no longer be a chance for recompense. For this reason, one of the names of the Day of Resurrection in the Qur’an is Yawm al-Ḥasrah (“the Day of Regret”), because people will have lost all worldly opportunities to atone for their sins or perform more virtuous deeds, and thus will experience nothing but regret and sorrow. In fact, ḥasrah and taʾassuf can be understood as forms of grief and remorse arising from missed opportunities, whose causes have been referenced in various verses and narrations. In the Holy Qur’an, words carry particular emotional connotations that reflect human psychological and emotional states in diverse situations. Among these, the two terms ḥasrah and taʾassuf occupy a special place, as both express a negative yet meaningful emotional experience. This study, relying on a descriptive–analytical method and drawing upon exegetical sources as well as semantic linguistics and pragmatics, examines the meanings of these two terms in the Qur’an. The primary aim is to uncover the conceptual, syntactic, and functional distinctions between ḥasrah and taʾassuf within the Qur’anic context. The findings indicate that ḥasrah primarily refers to an experience oriented toward the past, characterized by an inward, existential sense of sorrow over lost opportunities; whereas taʾassuf often carries a cautionary or preventive function and, in certain contexts, even reflects the Prophet’s emotional response toward people’s behavior. Morphological and syntactic analysis also reveals differences in the derivatives and usages of these two terms across verses, illustrating precise semantic distinctions. These distinctions are not only significant for a more accurate understanding of the Qur’anic text but also contribute meaningfully to the interpretation of verses and the analysis of their semantic layers. Accordingly, the linguistic analysis of the words ḥasrah and taʾassuf can play an essential role in deepening comprehension of the Qur’an’s messages. انسان‌ها به خاطر كوتاهي در اطاعت از خدا و ائمه اطهار (عليهم السلام) و از دست دادن اين فرصت‌ها در روز قيامت كه فرصتي براي جبران ندارند، پشيمان مي‌شوند و حسرت و تاسف مي‌خورند، به همين دليل يكي از اسامي قيامت در قرآن يوم الحسرة است، چرا كه انسان‌ها تمام فرصت‌هاي دنيايي را براي جبران گناهان و يا انجام كار خير بيشتر از دست داده اند و تنها حسرت و تاسف خواهند خورد. در واقع مي‌توان گفت حسرت و تاسف اندوه و پشيماني به خاطر از دست دادن فرصت‌ها است كه در آيات و روايات به عوامل آن اشاره شده است. در قرآن کریم، واژگان دارای بار عاطفی خاصی هستند که حالات روانی و احساسی انسان را در موقعیت‌های گوناگون بازتاب می‌دهند. در این میان، دو واژه «حسرت» و «تأسف» جایگاه ویژه‌ای دارند؛ چرا که هر دو بیانگر نوعی تجربه منفی اما معنادار از منظر عاطفی‌اند. این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تفسیری و زبان‌شناسی معنایی و کاربردشناسی، به بررسی معنای این دو واژه در قرآن پرداخته است. هدف اصلی، کشف تفاوت‌های مفهومی، نحوی و کارکردی «حسرت» و «تأسف» در بافت قرآنی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که واژه «حسرت» بیشتر ناظر به تجربه‌ای از گذشته است و جنبه‌ای درونی، وجودی و مبتنی بر اندوه ناشی از فرصت‌های از دست‌رفته دارد؛ در حالی‌که «تأسف» اغلب نقش هشداری و بازدارنده دارد و حتی در مواردی احساس پیامبر نسبت به رفتار مردم را بازتاب می‌دهد. از نظر صرفی و نحوی نیز، تفاوت‌هایی در مشتقات و کاربرد این دو واژه در آیات مشاهده می‌شود که نمایانگر تمایزهای معنایی دقیقی است. این تمایزها نه‌تنها برای فهم دقیق‌تر متن قرآن اهمیت دارند، بلکه می‌توانند در تفسیر آیات و تحلیل لایه‌های معنایی آن نقش مؤثری ایفا کنند. بدین ترتیب، تحلیل زبان‌شناختی واژگان «حسرت» و «تأسف» می‌تواند به درک ژرف‌تر پیام‌های قرآن کمک شایانی نماید.

https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/326/213