Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 پاییز 1405 1405 07 01 A Comparative Study of the Interpretive Methods of Allameh Tabatabaei and Fakhr al-Din al-Razi with a Focus on the Miraculous Nature of the Qur’an مقایسه روش تفسیری علامه طباطبایی و امام فخر رازی با محوریت اعجاز قرآن 1 13 FA محرم عباسی گروه قرآن و حدیث، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران محمدحسن برهانی‌ فر گروه الهیات و فلسفه، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران فیض الله اکبری دستک گروه قرآن و حدیث، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران Journal Article 1404/04/13 The issue of the Qur’an’s miraculous nature (iʿjāz al-Qurʾān) is one of the most significant topics in Qur’anic sciences and Islamic theology, holding a central place in establishing the prophethood of the Prophet of Islam. However, what bears fundamental importance is the manner in which this miraculous nature has been understood and interpreted within the exegetical tradition of Islam. As one of the foundational theological and Qur’anic concepts, iʿjāz has drawn attention not only from linguistic and rhetorical perspectives but also from epistemological, philosophical, and interpretive dimensions. Two of the most prominent exegetes who have engaged deeply with this issue are Imam Fakhr al-Din al-Razi, the eminent Sunni theologian and exegete, and Allameh Muhammad Husayn Tabatabaei, one of the most distinguished Shi‘a scholars and commentators of the Qur’an. This study, based on a descriptive–analytical and comparative approach, examines the interpretive methods of Fakhr al-Razi and Tabatabaei with a focus on their methodological principles in explaining the miraculous nature of the Qur’an. The comparison emphasizes the logic underlying their interpretive methodologies, their epistemological foundations, and their respective approaches to the concept of iʿjāz. The primary aim is to extract the intellectual and exegetical frameworks of each scholar regarding the Qur’an’s miraculous nature and to analyze how their theological, philosophical, and interpretive orientations influenced their explanation of iʿjāz in their works. The findings indicate that Fakhr al-Razi, in his Tafsir al-Kabir (The Great Commentary), approaches the subject from a theological perspective, exploring iʿjāz through discussions such as the possibility of imitation (muʿāraḍah), eloquence (balāghah), and divine omniscience. His method is analytical, argumentative, and characterized by the inclusion of multiple viewpoints. In contrast, Allameh Tabatabaei, the philosopher–exegete of the modern era and a representative of the rationalist Shi‘a school, in his al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān, while elucidating the various dimensions of iʿjāz, pays special attention to the inner structure and conceptual coherence of the verses. He perceives the Qur’an’s miraculous nature not merely at the level of expression and language but also in its layers of meaning, guidance, and intellectual system. Moreover, Tabatabaei treats iʿjāz as a semantic and guiding system rather than a purely theological construct, whereas Fakhr al-Razi, adopting a dialectical and persuasive approach, seeks to affirm iʿjāz within the framework of theological argumentation. مسئله اعجاز قرآن یکی از مهم‌ترین مباحث در علوم قرآنی و کلام اسلامی است که همواره جایگاه محوری در اثبات نبوت پیامبر اسلام داشته است. با این حال، آنچه اهمیت اساسی دارد، چگونگی درک و تبیین این اعجاز در سنت تفسیری مسلمانان است. اعجاز به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین مسائل کلامی و قرآنی، نه‌تنها از منظر زبانی و بلاغی، بلکه از حیث معرفتی، فلسفی و تفسیری مورد توجه دو مفسّر بزرگ اسلام، امام فخررازی مفسّر اندیشمند اهل سنّت و علامه طباطبایی از دانشمندان و مفسّران بزرگ تشیّع، قرار گرفته است. پژوهش حاضر به بررسی برمبنای روش توصیفی – تحلیلی، تطبیقی روش تفسیری فخررازی و طباطبایی، با تمرکز بر روش‌شناسی آنان در تبیین اعجاز قرآن کریم می‌پردازد. این مقایسه، با تمرکز بر منطق روش‌تفسیری، مبانی معرفتی، و نحوه مواجهه با مفهوم اعجاز صورت گرفته است. هدف اصلی، استخراج نظام فکری و تفسیری هر مفسر در باب اعجاز و بررسی تأثیر نگرش‌های کلامی، فلسفی و تفسیری بر تبیین اعجاز در آثار ایشان است. از یافته‌های پژوهش می‌توان به این اشاره کرد که فخر رازی، در تفسیر کبیر خود با رویکردی کلام‌محور، اعجاز را از خلال مباحثی چون امکان معارضه، بلاغت، و احاطه علمی بررسی می‌کند. روش وی تحلیلی، استدلالی، و مبتنی بر تعدد اقوال است. در مقابل، علامه طباطبایی، مفسر فیلسوف عصر معاصر و نماینده مکتب عقل‌گرای شیعی، در تفسیر المیزان، ضمن تبیین وجوه اعجاز، توجه خاصی به ساختار باطنی و پیوستگی مفهومی آیات دارد و اعجاز را نه‌فقط در سطح بیان و لفظ، بلکه در سطح معنا، هدایت و نظام فکری قرآن دنبال می‌کند. همچنین علامه طباطبایی بیش از آن‌که در قالب مفاهیم کلامی محض باقی بماند، به اعجاز به‌مثابه نظام معنایی و هدایتی می‌نگرد؛ در حالی که فخر رازی، با رویکردی اقناعی و جدلی، تلاش دارد اعجاز را در چارچوب ادله کلامی اثبات کند.

https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/331/215