Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 پاییز 1405 1405 07 01 The Role of Sensation and Experience in Ibn Sina’s Philosophy: An Examination of Ontological, Epistemological, and Psychological Dimensions نقش حس و تجربه در فلسفه ابن‌سینا: بررسی ابعاد هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و روان‌شناختی 1 16 10.61838/iki.344 FA فرهاد گلی گروه فلسفه، واحدسبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران. مصطفی مومنی دانشیار، گروه معارف، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران محمود صوفیانی دانشیار،گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز ، ایران. Journal Article 1404/04/02 <p>Ibn Sina (Avicenna), as one of the most eminent philosophers of Islamic civilization, established a coherent philosophical system that synthesized Aristotelian Peripatetic philosophy with Neoplatonic and Islamic teachings, in which the role of sensation and experience holds a central position. This article, focusing on three dimensions—ontology, epistemology, and psychology—analyzes the place of sense perception within Avicennian thought. In his ontology, Ibn Sina presents a hierarchical structure of existence extending from the First Principle to the material world, viewing the Active Intellect as the source of emanation for intelligible forms and the link between intellect and sense. In his epistemology, he defines knowledge as a process based on sensory experience and intellectual abstraction, emphasizing that sense, as the starting point of cognition, provides the primary data necessary for the formation of universal intelligibles. In his psychology, the division of the soul’s faculties into vegetative, animal, and rational, along with his analysis of the gradations of cognition from sensory to intellectual, demonstrates the gradual evolution of knowledge through the interaction between sense and intellect. Ibn Sina rejects innate knowledge and exalts experience as the means of discovering the causes of phenomena and achieving certainty, while considering inner self-awareness as a complement to sensory perception. This study concludes that Ibn Sina’s philosophical system, by stressing the cooperation of sense and reason, not only resolves the apparent conflict between reason and faith but also lays the foundation for the advancement of empirical and philosophical sciences within the Islamic intellectual tradition.</p> <p>ابن‌سینا به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین فیلسوفان تمدن اسلامی، با تلفیق فلسفه مشائی ارسطو و آموزه‌های نوافلاطونی و اسلامی، نظام فلسفی منسجمی را پایه‌گذاری کرد که نقش حس و تجربه در آن جایگاهی محوری دارد. این مقاله با تمرکز بر سه محور هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و نفس‌شناسی، به تحلیل جایگاه حس در اندیشه سینوی می‌پردازد. در هستی‌شناسی، ابن‌سینا با ارائه سلسله مراتب وجودی از مبدأ نخستین تا عالم مادی، عقل فعال را منشأ افاضه صور عقلی و پیونددهنده عقل و حس می‌داند. در معرفت‌شناسی، او شناخت را فرآیندی مبتنی بر تجربه حسی و تجرید عقلانی معرفی می‌کند و تأکید دارد که حس به‌عنوان نقطه آغاز ادراک، داده‌های اولیه را برای شکل‌گیری معقولات کلی فراهم می‌سازد. در نفس‌شناسی، تقسیم قوای نفس به نباتی، حیوانی و انسانی، و تحلیل مراتب ادراک از حسی تا عقلی، نشان‌دهنده تکامل تدریجی شناخت از طریق تعامل حس و عقل است. ابن‌سینا با نفی معرفت فطری، تجربه را به‌عنوان ابزار کشف علل پدیده‌ها و دستیابی به یقین می‌ستاید و خودآگاهی درونی را مکمل ادراک حسی می‌داند. این پژوهش نشان می‌دهد که نظام فلسفی ابن‌سینا با تأکید بر همکاری حس و عقل، نه تنها به حل تعارض ظاهری میان عقل و ایمان می‌پردازد، بلکه پایه‌ای برای توسعه علوم تجربی و فلسفی در سنت اسلامی فراهم می‌کند.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/344/255