Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 بهار 1405 1405 01 20 Financial Rights of Orphans in the Qur’an and Iraqi Law: A Comparative Analysis of Property Preservation, Oversight, and Enforcement Mechanisms حقوق مالی یتیم در قرآن و قوانین عراق: تحلیل تطبیقی سازوکارهای حفظ مال، نظارت و ضمانت اجرا 1 10 10.61838/iki.347 FA نور محسن هادی دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران ابوالفتح عزیزی استاديار، گروه معارف اسلامی، واحد ابرکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ابرکوه، ايران غسان عبید محمد المعموری پروفسور، گروه حقوق، دانشکده حقوق، دانشگاه کربلا، کربلا، عراق مجتبی بهرامی پور دانشیار، گروه معارف اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران Journal Article 1404/04/01 <p>Using a descriptive–analytical approach and a comparative method, this article examines the Qur’anic model for safeguarding the property of orphans in comparison with Iraq’s legal and executive frameworks. The study focuses exclusively on financial rights—from the death of the guardian until the orphan’s attainment of <em>rushd</em> (maturity) and the transfer of property. Key Qur’anic verses (al-Nisāʾ 2, 5–6, 10; al-Ḍuḥā 9) and core concepts such as property delivery, prohibition of commingling and unlawful consumption, and the test of maturity are identified and then compared with the juristic principles of <em>luṭf</em> (benevolence), <em>lā ḍarar</em> (no harm), and property retention. Subsequently, these concepts are analyzed alongside Iraqi laws and practices in the fields of personal status, civil law, guardianship, and post-2003 welfare policies. The findings show that the Qur’an’s tripartite logic of “preservation and transfer,” “continuous supervision,” and “enforcement guarantees” has been embodied in Iraq’s multilayered judicial and administrative structures and further strengthened after 2003 through social support mechanisms such as pensions, free education, and social housing. However, the absence of a “standard protocol for verifying financial maturity” and inconsistencies in supervisory enforcement—particularly across regions and underprivileged areas—remain significant gaps. The innovation of this article lies in proposing an operational implementation package that includes the development of financial maturity assessment indicators, the establishment of electronic asset registration, risk-based auditing, beneficiary transparency for guardians, and stricter criminalization of supervisory negligence—an integrated framework that aligns the Qur’an’s ethical deterrence with the judiciary’s legal deterrence.</p> <p>این مقاله با استفاده از رویکرد توصیفی‌ـ‌تحلیلی و روش تطبیقی، الگوی قرآنیِ صیانت از اموال یتیم را با چارچوب‌های حقوقی و اجرایی کشور عراق مقایسه می‌کند. تمرکز مقاله صرفاً بر حقوق مالی است؛ از زمان فوت ولی تا رسیدن به «رشد» و تحویل اموال. آیات کلیدی (نساء/۲، ۵–۶، ۱۰؛ ضحی/۹) و مفاهیم محوری همچون تحویل اموال، منع خلط و اکل ناروا، و آزمون رشد، استخراج شده‌اند و سپس با قواعد فقهیِ لطف، لا ضرر و احتفاظ مال مقایسه می‌شوند. در ادامه، این مفاهیم با قوانین و رویه‌های عراقی در حوزه‌های احوال شخصیه، مدنی، قیمومت و سیاست‌های حمایتی پس از سال ۲۰۰۳ تطبیق داده شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که منطق سه‌گانه قرآن «حفظ و تحویل»، «نظارت مستمر»، و «ضمانت اجرا» در حقوق عراق به‌صورت یک ساختار چندلایه قضایی/اداری تجلی یافته و پس از سال ۲۰۰۳ با حمایت‌های اجتماعی (مستمری، آموزش رایگان، مسکن اجتماعی) تقویت شده است. با این حال، نبودِ «پروتکل استاندارد برای احراز رشد مالی» و عدم یکسانی در اجرای نظارت (در اقلیم‌ها و مناطق محروم) هنوز هم شکاف اصلی به شمار می‌رود. نوآوری این مقاله در ارائه یک بسته اجرایی عملیاتی است که شامل تدوین شاخص‌های سنجش رشد مالی، استقرار ثبت الکترونیکی دارایی‌ها، حسابرسی مبتنی بر ریسک، شفافیت ذی‌نفعیِ قیم و جرم‌انگاری صریح‌تر قصور ناظر می‌باشد؛ بسته‌ای که بازدارندگی اخلاقی قرآن را با بازدارندگی قضایی قانون هم‌راستا می‌کند.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/347/219