Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 پاییز 1405 1405 07 01 Examining the Influence of the “Verse of Light” on Imaginative Images Related to Light and Illumination in the Poetry of ʿAttār of Nishapur بررسی تأثیر «آیه نور» بر صورخیال مرتبط با نور و روشنایی در شعر عطار نیشابوری 1 15 10.61838/iki.358 FA مریم شفیعی تابان استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 1404/05/01 <p>In Iranian mystical literature, the symbols of light and illumination hold a distinguished position and are considered among the most frequently used elements for expressing mystical concepts. Among poets, Farīd al-Dīn ʿAttār of Nishapur employs these symbols more extensively than others. The present study examines whether the use of light in ʿAttār’s poetry is merely aesthetic and scattered, or whether it is formed on the basis of a deliberate and systematic pattern. According to the article’s hypothesis, the Verse of Light from the Qur’an constitutes the foundational basis of the symbolic system of light and darkness in ʿAttār’s poetry and is repeatedly recreated throughout his poetic works as a semantic and mystical structure. The research method is based on descriptive analysis and qualitative content analysis of poetic texts in order to scrutinize the function of image-elements related to light. The findings show that ʿAttār employs the six components of the Verse of Light as a complete mystical system. The divine manifestation in the phrase “Allah is the Light of the heavens and the earth” is depicted in ʿAttār’s poetry as the eternal sun and the ocean of Being. The three symbols—niche (mishkāt), lamp (miṣbāḥ), and glass (zujāja)—are respectively aligned with the body, soul, and heart of the spiritual seeker, marking the path of knowledge from the outward to the inward. The blessed tree and its oil appear symbolically as the spiritual master (pīr) and love: the master as guide and source of direction, and love as the fuel that carries the seeker toward God. Finally, the station of “light upon light” is represented in poetic images such as the annihilation of the moth in the candle and the drop in the sea—signs of the seeker’s union with the divine Truth. In contrast, darkness encompasses symbols such as the carnal self, the world, ignorance, and heedlessness, all of which prevent the vision of the light of Truth. According to the findings, the influence of the Verse of Light on ʿAttār’s poetry is not accidental or ornamental but structural and foundational; this verse provides a complete roadmap for the mystical journey from self-purification to fanāʾ fī-llāh within the poet’s worldview.</p> <p>در آثار عرفانی ایران، نمادهای «نور» و «روشنایی» جایگاهی ویژه دارند و از پرکاربردترین عناصر در بیان مفاهیم عرفانی محسوب می‌شوند. در میان شاعران، فریدالدین عطار نیشابوری بیش از دیگران از این نماد بهره برده است. پژوهش حاضر به بررسی این پرسش می‌پردازد که آیا کاربرد نور در اشعار عطار، تنها جنبه‌ای زیباشناسانه و پراکنده دارد یا بر پایه الگویی اندیشیده و منظم شکل گرفته است. بر اساس فرضیه مقاله، «آیه نور» از قرآن کریم، بنیاد اصلی نظام نمادین نور و ظلمت در شعر عطار است و به‌صورت یک ساختار معنایی و عرفانی در سراسر آثار منظوم او تکرار و بازآفرینی می‌شود. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل توصیفی و محتوای کیفی متون شعری است تا عملکرد عناصر تصویری مربوط به نور به دقت بررسی گردد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که عطار، عناصر شش‌گانه‌ «آیه نور» را به‌صورت یک نظام عرفانی کامل به کار گرفته است. تجلی الهی در جمله «الله نور السماوات و الارض» در شعر عطار به شکل آفتاب ازلی و دریای وجود تصویر شده است. سه نماد «مشکات»، «مصباح» و «زجاجه» به ترتیب با جسم، جان و قلب انسان سالک تطبیق می‌یابد و مسیر معرفت را از ظاهر تا باطن نشان می‌دهد. «شجره مبارکه» و «زیت» آن، در نماد «پیر» و «عشق» جلوه دارند؛ پیر، راهنما و منبع هدایت است و عشق، سوختی است که جان سالک را به سوی خدا می‌برد. در پایان، مقام «نورٌ علی نور» در تصاویر شاعرانه‌ای چون فنای پروانه در شمع و قطره در دریا، نشانه‌ اتحاد سالک با حقیقت الهی معرفی می‌شود. در مقابل، «ظلمات» نمادهایی چون نفس، دنیا، جهل و غفلت را شامل می‌شود که مانع دیدار نور حقیقت‌اند. بر اساس یافته‌ها، تأثیر آیه نور بر شعر عطار نه تصادفی و تزئینی، بلکه ساختاری و بنیادین است؛ این آیه نقشه راهی کامل برای سیر عرفانی از تزکیه نفس تا فنای فی‌الله در جهان‌بینی شاعر فراهم می‌سازد.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/358/221