Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 آبان ماه 1405 1405 10 01 Analysis of Ethical and Educational Methods in Shaping Religious Beliefs from the Perspectives of Mulla Muhammad Astarabadi and Imam Muhammad al-Ghazali تحلیل روش‌های اخلاقی و تربیتی در شکل‌دهی باورهای دینی از منظر ملامحمداسترآبادی و امام محمد غزالی 1 14 10.61838/iki.399 FA مسعود طراحی دانشجوی دکتری، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه علوم و تحقیقات، تهران، ایران علی خالق خواه استاد، گروه علوم تربیتی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان¬شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران مریم اصفهانی استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 1404/05/14 <p>This study provides a comparative analysis of the ethical and educational methods of Mulla Muhammad Astarabadi and Imam Muhammad al-Ghazali in shaping religious beliefs (monotheism, prophethood, and eschatology). Confronting the intellectual challenges posed by Greek philosophy and esoteric movements, al-Ghazali proposes a mystical–rational educational approach and views purification of the soul through spiritual stages (repentance, patience, fear, hope, and self-examination) as the foundation for deepening faith. His ethical framework emphasizes gratitude, remembrance, and the control of moral vices, thereby transforming belief in divine unity into an inner experiential realization. In contrast, Mulla Muhammad Astarabadi, the founder of the Shiʿi Akhbari school in the eleventh century of the Islamic calendar during the Safavid era, grounds religious education in complete submission to the narrations of the infallible Imams without rational interpretation. His ethics are practical and tradition-centered, seeking to preserve religious beliefs through adherence to transmitted texts and fear of divine judgment. The comparison reveals that al-Ghazali conceives education as inward and experiential, whereas Astarabadi regards it as outward and preservative. Integrating these two perspectives offers a balanced framework for contemporary religious education.</p> <p>این پژوهش به بررسی تطبیقی روش‌های اخلاقی و تربیتی ملامحمد استرآبادی و امام محمد غزالی در شکل‌دهی باورهای دینی (توحید، نبوت و معاد) می‌پردازد. غزالی در مواجهه با بحران‌های فکری ناشی از نفوذ فلسفه یونانی و جریان‌های باطنی، رویکردی عرفانی–عقلی را در تربیت دینی پیشنهاد می‌کند و تزکیه نفس را از طریق مراحل سلوک (توبه، صبر، خوف، رجا و محاسبه) ابزار تعمیق ایمان می‌داند. اخلاق وی بر شکر، ذکر و مهار رذائل اخلاقی تأکید دارد و باور توحیدی را به تجربه شهودی قلبی پیوند می‌زند. در مقابل، ملامحمد استرآبادی، بنیان‌گذار مکتب اخباری شیعه در قرن یازدهم هجری و عصر صفوی، تربیت دینی را بر تسلیم کامل به روایات معصومان بدون تأویل عقلانی استوار می‌سازد. اخلاق او روایی و عملی است و تثبیت باورهای دینی را از طریق عمل به حدیث، ترس از حسابرسی الهی و حفظ سنت دنبال می‌کند. مقایسه این دو دیدگاه نشان می‌دهد که غزالی تربیت را درونی و شهودی و استرآبادی آن را بیرونی و حافظه‌محور می‌بیند. ترکیب این دو رویکرد می‌تواند الگویی متعادل برای تربیت دینی معاصر فراهم آورد.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/399/230