Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 آبان ماه 1405 1405 08 01 Mystical and Rational Hermeneutics in the Islamic Tradition: A Comparative Analysis of the Views of Sayyid Ḥaydar Āmulī and ʿAbd al-Razzāq Lāhījī تأویل عرفانی و عقلانی در سنت اسلامی: تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های سید حیدر آملی و عبد الرزاق لاهیجی 1 11 10.61838/iki.407 FA ندا امینی دانشجوی دکتری، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران سمیه منفرد استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران جواد نظری استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران Journal Article 1404/06/01 <p>One of the fundamental issues in the field of hermeneutics of religious texts is the examination of the theoretical foundations that shape the intellectual frameworks and methodological principles for understanding religious concepts and for attaining the truths embedded in revelatory texts. Religious knowledge, from a comprehensive perspective, is the product of the interaction between reason, transmitted tradition (naql), and mystical intuition (kashf or shuhūd), each of which plays a distinct role in elucidating the various dimensions of religion. Sayyid Ḥaydar Āmulī maintains that genuine knowledge depends upon the integration of reason with mystical intuition, such that mystical intuition constitutes the principal instrument for the disclosure of truth, yet it acquires epistemic validity only through rational analysis and explanation. In contrast, ʿAbd al-Razzāq Lāhījī, with a strong emphasis on rationality, defends rational interpretation and hermeneutical reasoning in the understanding of revelation, and holds that religious propositions—particularly the verses of the Qurʾān—possess multiple layers of meaning, access to which requires a sound and reason-based hermeneutical approach. The research method of the present study is descriptive–analytical, and the data have been collected through library-based and documentary research. In addition to written sources, specialized digital resources in the fields of Qurʾānic studies, philosophy, and Islamic mysticism have also been employed. The comparative analysis of these two thinkers demonstrates that their mystical and rational approaches are not only non-contradictory but, as two complementary perspectives, make it possible to present a comprehensive and multidimensional understanding of the truth of religious texts.</p> <p>یکی از مباحث بنیادین در حوزه تأویل متون دینی، بررسی مبانی نظری‌ای است که چارچوب‌های فکری و اصول روش‌شناختی فهم مفاهیم دینی و دست‌یابی به حقایق متون وحیانی را شکل می‌دهند. معرفت دینی در نگاهی جامع، حاصل تعامل میان عقل، نقل و شهود است که هر یک نقشی متمایز در تبیین ابعاد مختلف دین ایفا می‌کنند. سید حیدر آملی بر این باور است که معرفت حقیقی در گرو پیوند عقل با شهود عرفانی است؛ به‌گونه‌ای که شهود عرفانی ابزار اصلی کشف حقیقت به‌شمار می‌رود، اما این شهود تنها در پرتو تحلیل و تبیین عقلانی اعتبار معرفتی می‌یابد. در مقابل، عبدالرزاق لاهیجی با تأکید بر عقلانیت، از تأویل و تفسیر عقلانی در فهم وحی دفاع می‌کند و معتقد است که گزاره‌های دینی، به‌ویژه آیات قرآن، دارای لایه‌های متکثر معنایی‌اند که دست‌یابی به آن‌ها مستلزم تأویلی صحیح و مبتنی بر عقل است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده‌اند. افزون بر منابع مکتوب، از نرم‌افزارهای تخصصی قرآنی، فلسفی و عرفانی نیز بهره گرفته شده است. بررسی تطبیقی اندیشه این دو متفکر نشان می‌دهد که رویکردهای عرفانی و عقلی آنان نه‌تنها در تعارض با یکدیگر نیستند، بلکه به‌عنوان دو منظر مکمل، امکان ارائه تصویری جامع و چندبعدی از حقیقت متون دینی را فراهم می‌سازند.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/407/277