Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 آبان ماه 1405 1405 10 01 Re-reading David Hume’s Psychologism: A Bridge from Classical Philosophy to Modern Cognitive Sciences in the Understanding of Religion بازخوانی روانشناسی‌گرایی دیوید هیوم: پل فلسفه کلاسیک به علوم شناختی مدرن در فهم دین 1 16 10.61838/iki.414 FA زینب انجم شعاع گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 1404/08/24 <p>David Hume’s psychologism, as a philosophical approach, in contrast to traditional perspectives in the philosophy of religion that were largely grounded in metaphysical argumentation, rational demonstration, or divine revelation, regards religious beliefs as products of mental processes such as imagination, habitual association, and human emotions, and thus introduces a transformative, skeptical, and reductionist perspective on religious belief within the philosophy of religion. Over time, with the emergence of the cognitive science of religion as an interdisciplinary field, new models and theories have been developed that place cognitive and evolutionary processes at the center of the formation and stabilization of religious beliefs. This study, adopting an interdisciplinary approach and a systematic methodology that includes rigorous philosophical analysis of the theoretical foundations of Hume’s psychologism, in-depth conceptual critique of its key constructs, and a comparative examination with contemporary theories in the cognitive science of religion, highlights the point of convergence between classical philosophy and modern cognitive sciences and facilitates the development of a more comprehensive and novel understanding of religion within the humanities. The findings indicate that although Hume’s approach is innovative and foundational, it pays comparatively less attention to certain spiritual and ontological complexities of religion. In contrast, modern theories, by relying on cognitive and evolutionary mechanisms, offer a broader and more scientific perspective that can render the philosophy of religion both deeper and more practically applicable. This interdisciplinary re-reading provides a productive framework for future research and scholarly applications in the philosophy of religion and the cognitive sciences.</p> <p>روانشناسی‌گرایی دیوید هیوم به عنوان رویکردی فلسفی، برخلاف دیدگاه‌های سنتی فلسفه دین که عمدتاً بر پایه استدلال‌های متافیزیکی، عقلی یا وحی الهی استوار بودند، باورهای دینی را محصول فرایندهای ذهنی مانند تخیل، عادت ذهنی و عواطف انسانی می‌داند و در فلسفه دین نگرشی تحول‌آفرین، شکاکانه و تقلیل‌گرایانه نسبت به باور دینی ارائه می‌دهد. با گذر زمان و ظهور علوم شناختی دین به عنوان حوزه‌ای میان‌رشته‌ای، مدل‌ها و نظریه‌های جدیدی شکل گرفته‌اند که فرایندهای شناختی و تکاملی را در شکل‌گیری و تثبیت باورهای دینی محور قرار می‌دهند. این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای و روش‌شناسی سازمان‌یافته شامل تحلیل فلسفی دقیق مبانی نظری روانشناسی‌گرایی هیوم، نقد مفهومی عمیق مفاهیم کلیدی، و مطالعه تطبیقی با نظریه‌های نوین علوم شناختی دین، نقطه اتصال فلسفه کلاسیک و علوم شناختی نوین را برجسته کرده و زمینه‌ساز توسعه فهمی جامع‌تر و نوین از دین در علوم انسانی می‌شود. نتایج نشان می‌دهد که اگرچه رویکرد هیوم نوآورانه و بنیادی است، اما در برخی ابعاد پیچیدگی‌های معنوی و وجودشناختی دین کمتر توجه داشته است. نظریه‌های مدرن با تکیه بر سازوکارهای شناختی و تکاملی، چشم‌اندازی وسیع‌تر و علمی‌تر ارائه می‌دهند که می‌تواند فهم فلسفه دین را عمیق‌تر و کاربردی‌تر سازد. این بازخوانی میان‌رشته‌ای، زمینه‌ساز پژوهش‌های آینده و کاربردهای علمی در فلسفه دین و علوم شناختی است.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/414/232