Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 در دست انتشار 1405 10 01 Jurisprudential–Legal Analysis of the Role of Mistake and Fault in Excluding Criminal Liability with Emphasis on Imami Jurisprudence and the Islamic Penal Code of Iran تحلیل فقهی–حقوقی نقش اشتباه و تقصیر در رفع مسئولیت کیفری با تأکید بر فقه امامیه و قانون مجازات اسلامی ایران 1 17 FA حسین سپهری نوش قربانی دانشجوی دکتری، گروه الهیات، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران هادی شفیعی ناطق گروه الهیات، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران راضیه حسنخانی گروه حقوق، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. امیر مهدی عزیزی گروه حقوق، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. Journal Article 1404/07/08 <p>Criminal liability requires the attribution of criminal conduct to the offender and the existence of discernment, understanding, and free will on the part of the perpetrator. In this regard, mistake and ignorance may weaken or eliminate criminal liability by affecting the mental element (mens rea) of the offense. The present study aims to provide a jurisprudential and legal analysis of the role of mistake and fault in removing or mitigating criminal liability through an examination of the perspectives of Imami (Jaʿfari) jurisprudence and the provisions of the Islamic Penal Code of Iran. The research was conducted using a descriptive–analytical method based on library research. The findings indicate that in Imami jurisprudence, mistake is generally discussed within concepts such as ignorance (jahl), error (khataʾ), and negligence (tafrīt), and jurists distinguish between excusable ignorance and culpable ignorance. Only non-culpable ignorance can exclude criminal liability. Furthermore, in unintentional offenses, the establishment of fault is considered a condition for liability in certain cases, whereas in others, the mere occurrence of damage or destruction is sufficient to establish liability. Within Iranian criminal law, although the legislator has identified certain instances of fault in Note to Article 145 of the Islamic Penal Code (2013), no comprehensive rule has been provided regarding the role of fault across all unintentional crimes. The analysis demonstrates that the legislation has, in many respects, been influenced by the dominant opinions of Imami jurists; nevertheless, several ambiguities remain. Ultimately, the study emphasizes the necessity of developing clearer legal criteria for distinguishing between excusable and inexcusable mistake in order to prevent the imposition of punishment on individuals lacking genuine fault.</p> <p>مسئولیت کیفری مستلزم قابلیت انتساب رفتار مجرمانه به مرتکب و برخورداری وی از قوه تشخیص، تمییز و اختیار است. در این میان، اشتباه و جهل می‌توانند با تأثیر بر عنصر روانی جرم، مسئولیت کیفری را تضعیف یا منتفی سازند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فقهی–حقوقی نقش اشتباه و تقصیر در رفع یا تخفیف مسئولیت کیفری، به بررسی دیدگاه‌های فقه امامیه و مقررات قانون مجازات اسلامی ایران می‌پردازد. این تحقیق با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در فقه امامیه، اشتباه غالباً در قالب مفاهیمی چون جهل، خطا و تفریط مطرح شده و فقها میان جهل قصوری و تقصیری تفکیک قائل‌اند. تنها جهل غیرمقصرانه می‌تواند رافع مسئولیت باشد. همچنین در جنایات غیرعمدی، در برخی موارد احراز تقصیر شرط ضمان دانسته شده و در برخی دیگر، صرف تحقق اتلاف موجب ضمان است. در حقوق کیفری ایران نیز، هرچند قانون‌گذار در تبصره ماده ۱۴۵ مصادیقی از تقصیر را بیان کرده، اما قاعده‌ای کلی درباره نقش تقصیر در همه جنایات غیرعمدی ارائه نکرده است. بررسی‌ها حاکی از آن است که قانون در بسیاری موارد از نظر مشهور فقهای امامیه تأثیر پذیرفته، اما همچنان ابهاماتی وجود دارد. در نهایت، پژوهش حاضر بر ضرورت تبیین ضوابط روشن‌تر برای تشخیص اشتباه معذور و غیرمعذور تأکید می‌کند تا از تحمیل مجازات بر افراد فاقد تقصیر واقعی جلوگیری شود.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/454/240