Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 در دست انتشار 1405 10 01 A Comparative Study of the Fundamental Concepts of Iranshahr Political Thought in the Seljuk and Safavid Periods بررسی تطبیقی مفاهیم بنیادین اندیشه سیاسی ایرانشهری در دو دوره سلجوقیان و صفویان 1 17 FA آذر جلیلیان استادیار، گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 1404/10/01 <p>The present study aims to comparatively examine the fundamental concepts of Iranshahr political thought, including divine glory (farr-e izadi), the ideal king, justice, bureaucracy, and the relationship between religion and the state during the two historical periods of the Seljuks and the Safavids. This research was conducted using a descriptive-analytical method with a comparative approach based on historical texts and documents. The findings indicate that Iranshahr political thought continued in both periods as a flexible intellectual framework; however, it was reproduced in accordance with the historical and religious context of each era. During the Seljuk period, this political thought was preserved through the integration of the Iranian bureaucratic tradition with the military power of the Turks, relying on the dual legitimacy of the Abbasid Caliph and the political authority of the Sultan within a relatively decentralized structure, while justice was defined as the primary duty of the ruler. In contrast, during the Safavid period, with the official establishment of Twelver Shi‘ism, a deeper connection emerged between political legitimacy and religion, and the king assumed the role of protector of religion, representative of the Hidden Imam, and executor of the Sharia within a fully centralized structure. The results demonstrate that although the king in both eras was regarded as the principal محور and guarantor of order, justice, and social stability, the fundamental difference lay in the manner of organizing political power and the source of legitimacy, which in the Seljuk period was based on a balance of power and Abbasid approval, whereas in the Safavid period it rested upon centralization and a Shi‘ite interpretation of Iranian political concepts.</p> <p>هدف پژوهش حاضر، بررسی تطبیقی مفاهیم بنیادین اندیشه سیاسی ایرانشهری شامل فره ایزدی، شاه آرمانی، عدالت، دیوان‌سالاری و پیوند دین و دولت در دو دوره تاریخی سلجوقیان و صفویان است. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی‌تحلیلی و با رویکردی تطبیقی بر اساس متون و اسناد تاریخی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اندیشه سیاسی ایرانشهری در هر دو دوره به عنوان یک چارچوب انعطاف‌پذیر تداوم یافته، اما متناسب با بستر تاریخی و مذهبی زمانه بازتولید شده است. در دوره سلجوقی، این اندیشه از طریق تلفیق سنت دیوان‌سالاری ایرانی با قدرت نظامی ترکان و تکیه بر مشروعیت دوگانه خلیفه عباسی و اقتدار سیاسی سلطان در یک ساختار نسبتا غیرمتمرکز حفظ گردید و عدالت به عنوان وظیفه اصلی پادشاه تعریف شد. در مقابل، در دوره صفوی با رسمیت یافتن مذهب تشیع دوازده امامی، پیوند عمیق‌تری میان مشروعیت سیاسی و دین شکل گرفت و پادشاه به عنوان محافظ دین، نماینده امام غایب و مجری شریعت در یک ساختار کاملا متمرکز ایفای نقش کرد. نتایج نشان می‌دهد که اگرچه پادشاه در هر دو عصر محور اصلی و تضمین‌کننده نظم، عدالت و ثبات اجتماعی محسوب می‌شد، اما تفاوت بنیادین در نحوه سازماندهی قدرت و منبع مشروعیت‌بخش آن بوده است که در دوره سلجوقی بر پایه موازنه قدرت و تایید عباسیان و در دوره صفوی بر اساس تمرکزگرایی و خوانش شیعی از مفاهیم ایرانی استوار بود.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/485/251