Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 در دست انتشار 1405 10 01 A Comparative Analysis of the Number of Spiritual Stations and Waystations of Mystics from the Perspectives of Imam Khomeini and Qushayri تحلیل تطبیقی تعداد مقامات و منازل عرفا از دیدگاه امام خمینی و قشیری 1 17 10.61838/iki.497 FA آذر شجاعی دانشجوی دکتری، گروه عرفان اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران مریم بختیار گروه عرفان اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران فرج الله براتی گروه فلسفه، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران Journal Article 1404/11/01 <p>This study aims to comparatively analyze the number, structure, and conceptual logic of mystical stations and waystations in the thought of Imam Khomeini and Qushayri. The central problem is that the difference between these two mystics in presenting spiritual stations is not merely numerical, but rooted in their epistemological, anthropological, spiritual, and teleological foundations. The research adopts a descriptive-analytical method based on a comparative reading of the major works of both thinkers. The findings indicate that Qushayri, within the framework of classical Sufism, explains stations mainly as a set of virtues, disciplines, and spiritual states, emphasizing repentance, scrupulousness, asceticism, patience, trust, satisfaction, love, knowledge, and sincere servitude. By contrast, Imam Khomeini interprets stations and waystations within the horizon of Shi‘i mysticism, guardianship, monotheism, the removal of dark and luminous veils, presence of heart, the inner meaning of worship, and ascent through the divine names. Thus, in Qushayri’s view, the plurality of stations primarily has an ethical and pedagogical function, whereas in Imam Khomeini’s thought, the waystations of the path acquire meaning in relation to the degrees of monotheism and the realization of servitude. The study concludes that Qushayri is closer to a detailed enumeration of stations and the formation of a pedagogical map for the seeker, while Imam Khomeini gives greater attention to the ontological and monotheistic depth of the waystations. Accordingly, the number of stations in Islamic mysticism is not fixed or merely numerical, but reflects each mystic’s understanding of the human being, religious law, spiritual path, guardianship, and the final goal of mystical journeying.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی تعداد، ساختار و منطق مقامات و منازل عرفانی در اندیشه امام خمینی و قشیری انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که تفاوت این دو عارف در بیان مقامات عرفانی، صرفاً اختلافی عددی نیست، بلکه به تفاوت در مبانی معرفتی، انسان‌شناختی، سلوکی و غایت‌شناختی آنان بازمی‌گردد. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه تطبیقی آثار اصلی دو اندیشمند است. یافته‌ها نشان می‌دهد که قشیری در چارچوب تصوف کلاسیک، مقامات را بیشتر به صورت مجموعه‌ای از فضایل، آداب و احوال سلوکی توضیح می‌دهد و بر توبه، ورع، زهد، صبر، توکل، رضا، محبت، معرفت و صدق عبودیت تأکید دارد. در مقابل، امام خمینی مقامات و منازل را در افق عرفان شیعی، ولایت، توحید، رفع حجاب‌های ظلمانی و نورانی، حضور قلب، باطن عبادت و سیر اسمائی تفسیر می‌کند. بنابراین، در دیدگاه قشیری، کثرت مقامات بیشتر کارکرد تربیتی و اخلاقی دارد، اما در اندیشه امام خمینی، منازل سلوک در نسبت با مراتب توحید و تحقق عبودیت معنا می‌یابند. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که قشیری به تفصیل مقامات و تنظیم نقشه تربیتی سالک نزدیک‌تر است، در حالی که امام خمینی به عمق وجودی و توحیدی منازل توجه بیشتری دارد. بر این اساس، تعداد مقامات در عرفان اسلامی امری ثابت و صرفاً عددی نیست، بلکه بازتابی از نوع نگاه عارف به انسان، شریعت، طریقت، ولایت و غایت نهایی سلوک است.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/497/260