Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 در دست انتشار 1406 04 01 A Comparative Analysis of the Application of Circumstantial Evidence in the Criminal Systems of Iran and Egypt and Islamic Jurisprudence تحلیل تطبیقی کاربرد قرینه در نظام کیفری ایران و مصر و فقه اسلامی 1 17 FA سعید آلبوشوکه گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران سیدحسن حسینی گروه حقوق ، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران حسن حیدری گروه حقوق ، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران Journal Article 1404/11/01 <p>Circumstantial evidence, as an important instrument of indirect proof in criminal proceedings, plays a fundamental role in discovering truth, establishing judicial knowledge, and achieving criminal justice. The transformation of criminal behavior and the limitations of traditional evidentiary mechanisms have increased the importance of material, moral, scientific, and electronic indications in contemporary legal systems. The present study aimed to comparatively analyze the application of circumstantial evidence in the criminal systems of Iran and Egypt and Islamic jurisprudence. Using a descriptive-analytical method and a comparative approach, this study examined the jurisprudential and legal foundations of circumstantial evidence, its position in criminal proof, and the limitations of its application. The findings indicated that, in Islamic jurisprudence, the validity of circumstantial evidence depends on the type of crime, its degree of certainty, and its compatibility with principles such as the presumption of innocence and the rule of avoiding hudud punishments in doubtful cases. In hudud crimes, the use of circumstantial evidence is more restricted due to the necessity of caution and prevention of unjust convictions, whereas in ta’zir crimes, it has broader applicability. In the Iranian criminal system, circumstantial evidence mainly obtains validity through the formation of judicial knowledge and must be based on objective, assessable, and case-related evidence. Conversely, the Egyptian criminal system, through its emphasis on judicial persuasion, provides greater flexibility in evaluating circumstantial evidence, although judicial decisions must remain reasoned and evidence-based. The comparison demonstrates that the main difference between the two systems is not the acceptance of circumstantial evidence itself but the theoretical foundation and method of applying it. Ultimately, the effective use of circumstantial evidence requires a balance between truth discovery, modern evidentiary developments, and protection of defendants’ rights.</p> <p>قرینه به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم اثبات غیرمستقیم در دادرسی کیفری، نقش اساسی در کشف حقیقت، شکل‌گیری علم قاضی و تحقق عدالت کیفری دارد. تحول جرایم و محدودیت ادله سنتی موجب شده است که نظام‌های حقوقی معاصر بیش از گذشته به ظرفیت قرائن مادی، معنوی، علمی و الکترونیکی توجه کنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی کاربرد قرینه در نظام کیفری ایران و مصر و فقه اسلامی انجام شد. این مطالعه با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مبانی فقهی و حقوقی اعتبار قرینه، جایگاه آن در اثبات جرم و حدود کاربرد آن را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان داد که در فقه اسلامی، اعتبار قرینه وابسته به نوع جرم، میزان اطمینان‌آوری و ارتباط آن با اصولی مانند اصل برائت و قاعده درء است. در جرایم حدی، به دلیل ضرورت احتیاط و جلوگیری از محکومیت ناعادلانه، پذیرش قرائن محدودتر است، در حالی که در جرایم تعزیری امکان استفاده گسترده‌تری از آنها وجود دارد. در نظام کیفری ایران، قرینه عمدتاً از طریق ایجاد علم قاضی اعتبار می‌یابد و زمانی قابل استناد است که مبتنی بر شواهد عینی، قابل ارزیابی و موجود در پرونده باشد. در مقابل، نظام کیفری مصر با تأکید بر اقناع وجدانی قاضی، انعطاف بیشتری در ارزیابی قرائن نشان می‌دهد، هرچند تصمیم قضایی همچنان باید مستدل و مبتنی بر شواهد معتبر باشد. مقایسه دو نظام نشان داد که تفاوت اصلی آنها در اصل پذیرش قرینه نیست، بلکه در مبنای نظری و شیوه استفاده از آن است. در نهایت، می‌توان نتیجه گرفت که استفاده صحیح از قرینه نیازمند ایجاد تعادل میان کشف حقیقت، بهره‌گیری از ابزارهای نوین اثبات و تضمین حقوق متهم است.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/503/257