Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 بهار 1405 1405 02 28 The Historical Semantics of the Term Shahīd in Early Islam معناشناسی تاریخی واژه شهید در صدر اسلام 1 14 10.61838/iki.541 FA ایمان مهدوی‌بصیر گروه مدرسی معارف اسلامی - قرآن و متون، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. محمدرضا جواهری گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. علیرضا آزاد گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. Journal Article 2025 12 22 <p>Using a historical-semantic approach, this article examines the conceptual transformation of the term shahīd from the pre-Islamic period to the early Islamic era. The study aims to explain the process through which the meaning of the term shifted from “witness/present person” to the technical referent of “one killed in the cause of God.” The research employs a descriptive-analytical method based on the documentary and library-based collection and analysis of lexical, exegetical, and narrative sources, as well as pre-Islamic texts. The findings indicate that: (1) the fundamental meaning of shahīd in pre-Islamic texts and in certain early Qur’anic usages was “witness/present person”; (2) from the middle of the Prophetic period, particularly in biographical accounts of the Prophet, the statements of the Companions, and certain narrations, the use of shahīd gradually became more referentially specific, and the concept of “a person killed in the cause of God” became established; and (3) this semantic shift was primarily an intra-religious process resulting from socio-intellectual factors, including the experience of jihad, the religious validation of martyrdom, and the expansion of the cultural norm of self-sacrifice, rather than merely the consequence of influence from cultures external to Islam, particularly Christianity. By proposing a framework for analyzing the semantic development of religious terms, the article recommends that future studies employ quantitative methods, such as lexical frequency analysis in historical texts, as well as cross-linguistic analyses.</p> <p>این مقاله با رویکرد معناشناسی تاریخی به بررسی تحول مفهومی واژه «شهید» از دوره جاهلیت تا صدر اسلام می‌پردازد. هدف مقاله تبیین فرایند انتقال معنا از «شاهد/حاضر» به مصداقِ اصطلاحیِ «مقتولِ فی سبیل‌الله» است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر گردآوری و تحلیل اسنادی (کتابخانه‌ای) از منابع لغوی، تفسیری، روایی و متون پیشاسلامی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که: (1) معنای بنیادینِ «شهید» در متون جاهلی و برخی موارد قرآنی اولیه، «شاهد/حاضر» بوده است؛ (2) از میانه دوران نبوی و به‌ویژه در متن سیره و گفتار اصحاب و برخی روایات، کاربرد «شهید» به‌تدریج مصداقی‌تر شده و مفهوم «مقتول در راه خدا» تثبیت گردیده است؛ و (3) انتقال معنا عمدتاً فرایندی درون‌دینی و نتیجه عوامل اجتماعی–فکری مانند تجربه جهادی، تصدیق دینیِ شهادت و توسعه عرف ایثار بوده است؛ نه صرفاً تأثیرپذیری از فرهنگ خارج از اسلام (مسیحیت). مقاله با ارائه چارچوبی برای تحلیل سیر معنایی واژه‌های دینی پیشنهاد می‌کند که مطالعه‌های آتی از روش‌های کمی (فرکانس‌سنجی واژگانی در متون) و تحلیل‌های بین‌زبانی بهره ببرند.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/541/288