Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 در دست انتشار 1405 12 01 The Epistemology of Bewilderment in Jāmī’s Works: An Analysis of the Role of Conscious Unknowing in the Seeker’s Passage from Formal Knowledge to Mystical Intuition معرفت‌شناسی حیرت در آثار جامی: تحلیل جایگاه نادانی آگاهانه در عبور سالک از علم رسمی به شهود عرفانی 1 18 FA محمد رضا کیوانلو شهرستانکی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. ماندانا علیمی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران محمد شریف حسینی گروه زبان و ادبیات عرب، واحد مشهد. دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. Journal Article 2026 04 06 <p>This study examines the epistemological status of bewilderment in the works of ʿAbd al-Raḥmān Jāmī and explains the role of conscious unknowing in the seeker’s transition from formal knowledge to mystical intuition. Its central premise is that bewilderment in Jāmī’s thought is not merely a psychological state caused by ambiguity, confusion, or insufficient information. Rather, it represents an advanced form of epistemic self-awareness that emerges when the seeker recognizes the limitations of reason, language, and conceptual knowledge. Employing a descriptive-analytical method and a hermeneutic approach, the study analyzes the interconnected concepts of knowledge, reason, ignorance, incapacity, bewilderment, love, annihilation, unveiling, and intuition in Jāmī’s poetic and prose works. The findings demonstrate that Jāmī does not categorically reject formal knowledge. He regards it as necessary for intellectual discipline, instruction, conceptual clarification, and the discernment of the spiritual path. Nevertheless, formal knowledge becomes an epistemic veil when the seeker equates concepts, technical terminology, and rational arguments with the totality of reality. Conscious unknowing does not signify a return to elementary ignorance; instead, it denotes a mature awareness that finite cognitive faculties cannot encompass infinite truth. This awareness weakens intellectual pride and the presumed autonomy of the knowing subject, thereby preparing the seeker for a direct and participatory mode of knowledge. Bewilderment thus signifies both the end of the claim that discursive knowledge is sufficient and the threshold of mystical unveiling. Moreover, bewilderment does not disappear after intuitive realization. It becomes deeper as the mystic encounters the inexhaustibility and continual renewal of divine self-disclosures. Accordingly, a distinction may be drawn between preliminary bewilderment, which results from insufficient knowledge, and transcendent bewilderment, which arises from the perfection and deepening of knowledge. The study concludes that, in Jāmī’s mystical epistemology, the perfection of knowledge consists not in claiming exhaustive comprehension of truth, but in recognizing the limits of human understanding, cultivating epistemic humility, and remaining continuously open to the infinite manifestations of reality.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تحلیل جایگاه معرفت‌شناختی حیرت در آثار عبدالرحمن جامی و تبیین نقش نادانی آگاهانه در گذار سالک از علم رسمی به شهود عرفانی انجام شده است. مسئله اصلی آن است که حیرت در اندیشه جامی صرفاً حالت روانی ناشی از ابهام یا فقدان اطلاعات نیست، بلکه مرتبه‌ای متعالی از خودآگاهی معرفتی است که پس از شناخت محدودیت عقل، زبان و مفاهیم حصولی پدید می‌آید. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکردی هرمنوتیکی، مضامین مرتبط با علم، عقل، جهل، عجز، حیرت، عشق، فنا، کشف و شهود را در آثار منظوم و منثور جامی بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که جامی علم رسمی را به‌طور مطلق نفی نمی‌کند، بلکه آن را مقدمه‌ای ضروری برای تشخیص، تعلیم و سامان‌دهی اندیشه می‌داند. بااین‌حال، هنگامی که سالک مفاهیم، اصطلاحات و استدلال‌های خود را با تمام حقیقت یکسان بگیرد، علم به حجاب معرفت تبدیل می‌شود. نادانی آگاهانه در این چارچوب به معنای بازگشت به جهل ابتدایی نیست، بلکه آگاهی پخته از ناتوانی شناخت محدود در احاطه بر حقیقت نامتناهی است. این آگاهی غرور علمی و خودبنیادی فاعل شناسا را تضعیف می‌کند و او را برای دریافت حضوری حقیقت آماده می‌سازد. حیرت از یک سو پایان ادعای کفایت معرفت حصولی و از سوی دیگر آستانه کشف و شهود است. همچنین، پس از تحقق شهود نیز حیرت از میان نمی‌رود، بلکه با مشاهده بی‌پایانی تجلیات الهی عمیق‌تر می‌شود. بر این اساس، می‌توان میان حیرت ابتدایی ناشی از کمبود معرفت و حیرت متعالی برخاسته از کمال معرفت تمایز نهاد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که در معرفت‌شناسی جامی، کمال دانایی نه در ادعای احاطه بر حقیقت، بلکه در شناخت حدود دانایی، تواضع معرفتی و گشودگی مستمر در برابر تجلیات نامتناهی حقیقت تحقق می‌یابد.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/543/314