Maher Publication معرفت و بصیرت اسلامی 3060-7639 4 آبان ماه 1405 1405 08 01 The Foundations of Ibn Taymiyyah's Nasibism in Minhaj alSunnah; Explaining the Principles, Typology of Critiques, and Evaluation of Instances from the Perspective of a Spectrum of Sunni and Shia Scholars مبانی ناصبی‌گری ابن‌تیمیه در منهاج‌السنة؛ تبیین مبانی، گونه‌شناسی نقدها و ارزیابی مصادیق در نگاه طیفی از عالمان فریقین 1 11 FA فرهاد عالی ساری نصیرلو گروه علوم قرآن و حدیث، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران فرج بهزاد وکیل آباد گروه علوم قرآن و حدیث، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران Journal Article 2026 05 03 <p>The positions of Ibn Taymiyyah toward the Ahl al-Bayt (AS) have consistently been a matter of scholarly dispute. This study aims to methodologically distinguish "isnad criticism" from "behavioral disparagement" (tanqis). Employing directed qualitative content analysis, it examines the statements concerning the Ahl al Bayt across four key volumes of Minhaj al Sunnah (Vols. 3, 4, 6, and 8). The theoretical framework was established based on definitions of Nasibism in classical Sunni and Shia sources, emphasizing the distinction between "behavioral" and "creedal" levels. Of the 452 extracted phrases, 128 were coded as disparaging (with importance coefficients of 2 and 3). Validity was ensured through triangulation—integrating the primary text, intra-Sunni critiques, and external Shia critiques—alongside dual coding (achieving 87% agreement). The findings indicate that Ibn Taymiyyah fully satisfies the four behavioral criteria of Nasibism—disparaging Fatimah in the Fadak episode; disparaging Ali through pejorative characterizations and likening him to Pharaoh; denying the legitimacy of Ali's wars; and offering a dual-faceted defense of his assassin—thus exemplifying "behavioral Nasibism." The five fold typology of scholarly responses reveals that "behavioral excess" serves as a point of convergence across a wide spectrum of Sunni and Shia scholars, although disagreement persists regarding its underlying cause (theological polemics versus inner animosity). Accordingly, a critical reassessment of the inclusion of his theological-historical works in academic curricula—distinct from his jurisprudential and legal-theoretic opinions—is recommended.</p> <p>مواضع ابن‌تیمیه نسبت به اهل‌بیت(ع) همواره محل مناقشه بوده است. این پژوهش با هدف تفکیک روش‌شناختی «نقد رجالی» از «تنقیص رفتاری» و با کاربست تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار، عبارات مرتبط با اهل‌بیت(ع) را در چهار جلد کلیدی منهاج‌السنة (جلدهای ۳، ۴، ۶ و ۸) بررسی کرده است. چارچوب نظری، بر پایه‌ی تعاریف ناصبی‌گری در منابع کهن فریقین و با تأکید بر تفکیک دو سطح «رفتاری» و «اعتقادی» تدوین شد. از ۴۵۲ عبارت استخراج‌شده، ۱۲۸ عبارت دارای کد تنقیص (با ضریب اهمیت ۲ و ۳) بودند. اعتبارسنجی با مثلث‌سازی سه‌گانه (متن اصلی، نقد درون‌مذهبی اهل‌سنت، نقد بیرونی شیعه) و کدگذاری دوگانه (توافق ۸۷٪) انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که ابن‌تیمیه در چهار ملاک رفتاری ناصبی‌گری ــ تنقیص فاطمه(س) در ماجرای فدک، تنقیص علی(ع) با نسبت‌های ناروا و تشبیه به فرعون، انکار حقانیت جنگ‌های علی(ع)، و دفاع دوگانه از قاتل وی ــ همخوانی کامل دارد و مصداق بارز «ناصبی رفتاری» است. گونه‌شناسی پنج‌گانه‌ی مواجهات عالمان نشان می‌دهد که اصل «افراط رفتاری» نقطه‌ای هم‌گرا در میان طیف وسیعی از فریقین است؛ هرچند در ریشه‌ی آن (جدل کلامی یا بغض درونی) اختلاف باقی است. بازنگری نقادانه در کاربست آثار کلامی‑تاریخی وی در متون درسی، با تفکیک محتوایی از آراء فقهی‑اصولی، پیشنهاد شده است.</p> https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/download/604/311