نقش علما در مشروعیت‌بخشی به حکومت ناصرالدین‌شاه و تأثیر آن بر جایگاه مذهبی جامعه

نویسندگان

    محمدحسن ترابی اردکانی دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، نهران، ایران.
    سینا فروزش * دانشیار، گروه تاریخ، واحد علوم تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Sinaforoozesh@gmail.com
    غلامحسین زرگری‌نژاد دانشیار، گروه تاریخ، واحد علوم تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
https://doi.org/10.61838/iki.2.3.13

کلمات کلیدی:

علما, مشروعیت سیاسی, ناصرالدین‌شاه, دین و دولت, اصلاحات قاجاری

چکیده

دوره ناصرالدین‌شاه قاجار (۱۲۲۷–۱۲۷۵ قمری) یکی از مهم‌ترین دوره‌های تاریخ ایران از نظر تعامل میان دین و دولت بود. علما در این دوران نقش مهمی در مشروعیت‌بخشی به حکومت ایفا کردند و در عین حال، با برخی سیاست‌های دولتی نیز مقابله نمودند. هدف این پژوهش بررسی تأثیر علما بر مشروعیت سیاسی ناصرالدین‌شاه و نحوه تعامل آنان با حکومت است. روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و بر اساس اسناد تاریخی، منابع کتابخانه‌ای و تحلیل‌های علمی تدوین شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که علما از یک‌سو به تثبیت حکومت قاجار کمک کردند، اما از سوی دیگر، در بزنگاه‌هایی همچون تحریم تنباکو و مخالفت با برخی اصلاحات دولتی، در برابر شاه ایستادگی کردند. سیاست‌های ناصرالدین‌شاه برای محدود کردن نفوذ علما، مانند کنترل وقف‌ها و کاستن از اختیارات محاکم شرعی، موجب ایجاد تنش در روابط دین و دولت شد. در نهایت، یافته‌ها نشان می‌دهد که وابستگی حکومت به حمایت علما، سبب شد که این قشر بتواند در تحولات سیاسی و اجتماعی تأثیرگذار باشد و جایگاه خود را به عنوان یک قدرت مستقل در جامعه حفظ کند. این روند به تدریج زمینه‌ساز نقش‌آفرینی گسترده‌تر علما در دوران مشروطیت شد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1- اسدآبادی، میرزالطف الله.(1349). شرح حال وآثارسیدجمال الدین اسدآبادی، قم: انتشارات دارالفکر.

2- اصفهانی کربلایی، حسن.(1382). تاریخ دخانیه به کوشش رسول جعفریان ،تهران: مرکزاسناد انقلاب اسلامی.

3- اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. (بی تا).تهران: وقایع روزانه دربار.

4- ----------------------.(1349). صدرالتواریخ،به اهتمام محمد مشیری، تهران: انتشارات وحید.

5- ----------------------.(1350). روزنامه خاطرات، به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.

6- ----------------------.(1363). تاریخ منتظم ناصری، به تصحیح: دکتر محمد اسماعیل رضوان، چاپ اول، تهران: دنیای کتاب.

7- افشار، علی خان.(1346). رساله ی شورش شیخ عبیداهلل،ذیل تاریخ افشار،به اهتمام پرویزافشارومحمودرامیان،انتشارات شورای مرکزی جشن ملی 2111ساله ی شاهنشاهی درآذربایجان غربی ،تبریز .

8- افشاری، پرویز.(1372). صدراعظم های سلسله ی قاجاریه ،تهران ،وزارت امور خارجه ، مؤسسه ی چاپ وانتشارات .

9- الگار، حامد.(1369). دین ودولت در ایران –نقش عالمان در دوره ی قاجار، ترجمه ی دکتر ابوالقاسم سرّی، چاپ دوم، بهار.

10- امانت، عباس.(1383). قبله عالم: ناصرالدین شاه قاجارو پادشاهی ایران(1247-1313)، ترجمه حسن کامشاد، تهران:نشرکارنامه.

11- امین الدوله، میرزاعلی خان.(1341).خاطرات سیاسی امین الدوله، به کوشش حافظ فرمانفرمائیان، شرکت کتابهای ایران

12- آدمیت، فریدون.(1340). فکرآزادی ومقدمه ی نهضت مشروطیت ایران، تهران: پیام.

13- ----------.(1355). ایدئولوژی نهضت مشروطیت، تهران: پیام .

14- ----------.(1360). شورش برامتیازنامه ی رژی ،تهران: پیام.

15- ----------(1378). امیرکبیر وایران ،تهران: خوارزمی.

16- بیانی،خانبابا.(1375). پنجاه سال تاریخ ایران دردوره ناصری (جلداول)،ویرایش سعیدقانعی، نشرعلم، چاپ اول.

17- پولاک،یاکوب ادوارد .(1361). سفرنامه پوالک ایران وایرانیان، ترجمه‌ی کیکاووس جهانداری، تهران : خوارزمی.

18- تاج السلطنه قاجار.(1361). خاطرات تاج السلطنه،به کوشش منصوره اتحادیه (نظام مافی)وسیروس سعدوندیان، تهران: نشرتاریخ ایران.

19- ترکمان، محمد.(1361). رسائل ومکتوبات و روزنامه ی شیخ فضل الله نوری، تهران: مؤسسه ی فرهنگی رسا.

20- تیموری، ابراهیم.(1363). عصربی خبری یا امتیازات ایران، تهران: انتشارات اقبال.

21- حکیمی، محمود.(1379). ایران درعصرناصرالدین شاه، تهران: قلم .

22- خالقی نژاد، امیرحسین.(1390). نقش سیاسی علمای شیعه درعصرقاجار، قم: مؤسسه‌ی بوستان کتاب.

23- دولت آبادی، یحیی.(1336). تاریخ معاصر یا حیات یحیی، تهران: انتشارات کتاب فروشی ابن سینا.

24- ذبیح زاده، علی نقی.(1382). رهبران دینی درنهضت مشروطه، قم: مؤسسه ی پژوهشی امام خمینی.

25- رفیع، عبدالرفیع حقیقت.(1368). تاریخ نهضت های فکری ایرانیان در دوره ی قاجار، تهران:شرکت مؤلفان ومترجمان ایران.

26- رمضانی، عباس.(1383). ناصرالدین شاه قاجار،تهران: ترفند

27- ساسانی، خان ملک.(1338). سیاست گران دوره ی قاجار، تهران: انتشارات هدایت.

28- سالک، داوود.(1388). زندگی پرماجرای ناصرالدین شاه(سلطان صاحبقران)، تهران: انتشارات معیارعلم.

29- سپهر، میرزا محمدتقی ]لسان الملک[.(1390). ناسخ التواریخ : قااجاریه، به اهتمام جمشید کیان فر، تهران: نشر اساطیر.

30- سرنا، کارال.(1363). مردم ودیدنی های ایران،سفرنامه ی کارال سرنا، ترجمه ی غلامرضا سمیعی،تهران: نشرنو .

31- شمیم، علی اصغر.(1370). ایران دردوره ی سلطنت قاجار،تهران: انتشارات علمی .

32- صفایی، ابراهیم .(1335). اسنادسیاسی دوران قاجار، تهران: باب.

33- غوریانس، اسکندر،.(1356). قیام شیخ عبیدالله درعهدناصرالدین شاه، به اهتمام عبدالله مردوخ، تهران: دنیای دانش

34- فرهادمیرزا قاجار]معتمدالدوله[.(1318). منشآت، به کوشش فرصت الدوله شیرازی، هند: بمبئی.

35- فوران، جان(1377). مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران (ازسال1500میلادی مطابق با 897شمسی تا انقلاب، ترجمه‌ی احمد تدین، تهران: مؤسسه ی خدمات فرهنگی رسا.

36- فووریه .(1351). سه سال در دربار ایران، ترجمه ی عباس اقبال، تهران: انتشارات کتب ایران.

37- فیضی، کیومرث.(1390). ،قیام شیخ عبیدالله شمزینی دردوره‌ی ناصرالدین شاه قاجار،ایلام: جوهرحیات.

38- کرمانی، ناظم االسلام.(1346). تاریخ بیداری ایرانیان،ب ه اهتمام علی اکبرسعیدی سیرجانی ، تهران: نتشارات بنیاد فرهنگ ایران

39- کسروی، احمد.(1354). تاریخ مشروطه ی ایران، تهران: امیرکبیر، چاپ یازدهم.

40- کوچرا،کریس.(1378). جنبش ملی کرد، ترجمه ی ابراهیم یونسی، تهران: انتشارات نگاه .

41- معیرالممالک، دوستعلی خان.(1361). رجال عصرناصری، تهران: انتشارات نگاه .

42- ملک آرا، عباس میرزاا.(1361). شرح حال عباس میرزاملک آرا،به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: انتشارات بابک.

43- ملک زاده، مهدی.(1373). تاریخ مشروطیت ایران،تهران: ایران.

44- میرزا علی خان امین الدوله.(1341ه.ق).خاطرات سیاسی میرزا علی خان امین الدوله، به کوشش حافظ فرمانفرماییان، تهران.

45- نادرمیرزا.(1351). تاریخ وجغرافی دارالسلطنه ی تبریز، به اهتمام محمدمشیری. تهران: انتشارات بابک.

46- ناصرالدین شاه قاجار.(1374). روزنامه ی خاطرات ناصرالدین شاه درسفرسوم فرنگستان،به کوشش: دکتر محمد اسماعیل رضوانی، فاطمه قاضیها ، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.

47- هدایت، مهدیقلی (مخبرالسلطنه).(1375). خاطرات وخطرات، تهران: انتشارات زوار، چاپ پنجم.

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۳/۰۹/۰۲

ارسال

۱۴۰۳/۰۵/۰۴

بازنگری

۱۴۰۳/۰۶/۰۸

پذیرش

۱۴۰۳/۰۸/۰۲

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

ترابی اردکانی م. .، فروزش س.، و زرگری‌نژاد غ. . (1403). نقش علما در مشروعیت‌بخشی به حکومت ناصرالدین‌شاه و تأثیر آن بر جایگاه مذهبی جامعه. معرفت و بصیرت اسلامی، 2(3)، 153-173. https://doi.org/10.61838/iki.2.3.13

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده

مقالات مشابه

1-10 از 223

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.