نقش علما در مشروعیتبخشی به حکومت ناصرالدینشاه و تأثیر آن بر جایگاه مذهبی جامعه
کلمات کلیدی:
علما, مشروعیت سیاسی, ناصرالدینشاه, دین و دولت, اصلاحات قاجاریچکیده
دوره ناصرالدینشاه قاجار (۱۲۲۷–۱۲۷۵ قمری) یکی از مهمترین دورههای تاریخ ایران از نظر تعامل میان دین و دولت بود. علما در این دوران نقش مهمی در مشروعیتبخشی به حکومت ایفا کردند و در عین حال، با برخی سیاستهای دولتی نیز مقابله نمودند. هدف این پژوهش بررسی تأثیر علما بر مشروعیت سیاسی ناصرالدینشاه و نحوه تعامل آنان با حکومت است. روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و بر اساس اسناد تاریخی، منابع کتابخانهای و تحلیلهای علمی تدوین شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که علما از یکسو به تثبیت حکومت قاجار کمک کردند، اما از سوی دیگر، در بزنگاههایی همچون تحریم تنباکو و مخالفت با برخی اصلاحات دولتی، در برابر شاه ایستادگی کردند. سیاستهای ناصرالدینشاه برای محدود کردن نفوذ علما، مانند کنترل وقفها و کاستن از اختیارات محاکم شرعی، موجب ایجاد تنش در روابط دین و دولت شد. در نهایت، یافتهها نشان میدهد که وابستگی حکومت به حمایت علما، سبب شد که این قشر بتواند در تحولات سیاسی و اجتماعی تأثیرگذار باشد و جایگاه خود را به عنوان یک قدرت مستقل در جامعه حفظ کند. این روند به تدریج زمینهساز نقشآفرینی گستردهتر علما در دوران مشروطیت شد.
دانلودها
مراجع
1- اسدآبادی، میرزالطف الله.(1349). شرح حال وآثارسیدجمال الدین اسدآبادی، قم: انتشارات دارالفکر.
2- اصفهانی کربلایی، حسن.(1382). تاریخ دخانیه به کوشش رسول جعفریان ،تهران: مرکزاسناد انقلاب اسلامی.
3- اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. (بی تا).تهران: وقایع روزانه دربار.
4- ----------------------.(1349). صدرالتواریخ،به اهتمام محمد مشیری، تهران: انتشارات وحید.
5- ----------------------.(1350). روزنامه خاطرات، به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.
6- ----------------------.(1363). تاریخ منتظم ناصری، به تصحیح: دکتر محمد اسماعیل رضوان، چاپ اول، تهران: دنیای کتاب.
7- افشار، علی خان.(1346). رساله ی شورش شیخ عبیداهلل،ذیل تاریخ افشار،به اهتمام پرویزافشارومحمودرامیان،انتشارات شورای مرکزی جشن ملی 2111ساله ی شاهنشاهی درآذربایجان غربی ،تبریز .
8- افشاری، پرویز.(1372). صدراعظم های سلسله ی قاجاریه ،تهران ،وزارت امور خارجه ، مؤسسه ی چاپ وانتشارات .
9- الگار، حامد.(1369). دین ودولت در ایران –نقش عالمان در دوره ی قاجار، ترجمه ی دکتر ابوالقاسم سرّی، چاپ دوم، بهار.
10- امانت، عباس.(1383). قبله عالم: ناصرالدین شاه قاجارو پادشاهی ایران(1247-1313)، ترجمه حسن کامشاد، تهران:نشرکارنامه.
11- امین الدوله، میرزاعلی خان.(1341).خاطرات سیاسی امین الدوله، به کوشش حافظ فرمانفرمائیان، شرکت کتابهای ایران
12- آدمیت، فریدون.(1340). فکرآزادی ومقدمه ی نهضت مشروطیت ایران، تهران: پیام.
13- ----------.(1355). ایدئولوژی نهضت مشروطیت، تهران: پیام .
14- ----------.(1360). شورش برامتیازنامه ی رژی ،تهران: پیام.
15- ----------(1378). امیرکبیر وایران ،تهران: خوارزمی.
16- بیانی،خانبابا.(1375). پنجاه سال تاریخ ایران دردوره ناصری (جلداول)،ویرایش سعیدقانعی، نشرعلم، چاپ اول.
17- پولاک،یاکوب ادوارد .(1361). سفرنامه پوالک ایران وایرانیان، ترجمهی کیکاووس جهانداری، تهران : خوارزمی.
18- تاج السلطنه قاجار.(1361). خاطرات تاج السلطنه،به کوشش منصوره اتحادیه (نظام مافی)وسیروس سعدوندیان، تهران: نشرتاریخ ایران.
19- ترکمان، محمد.(1361). رسائل ومکتوبات و روزنامه ی شیخ فضل الله نوری، تهران: مؤسسه ی فرهنگی رسا.
20- تیموری، ابراهیم.(1363). عصربی خبری یا امتیازات ایران، تهران: انتشارات اقبال.
21- حکیمی، محمود.(1379). ایران درعصرناصرالدین شاه، تهران: قلم .
22- خالقی نژاد، امیرحسین.(1390). نقش سیاسی علمای شیعه درعصرقاجار، قم: مؤسسهی بوستان کتاب.
23- دولت آبادی، یحیی.(1336). تاریخ معاصر یا حیات یحیی، تهران: انتشارات کتاب فروشی ابن سینا.
24- ذبیح زاده، علی نقی.(1382). رهبران دینی درنهضت مشروطه، قم: مؤسسه ی پژوهشی امام خمینی.
25- رفیع، عبدالرفیع حقیقت.(1368). تاریخ نهضت های فکری ایرانیان در دوره ی قاجار، تهران:شرکت مؤلفان ومترجمان ایران.
26- رمضانی، عباس.(1383). ناصرالدین شاه قاجار،تهران: ترفند
27- ساسانی، خان ملک.(1338). سیاست گران دوره ی قاجار، تهران: انتشارات هدایت.
28- سالک، داوود.(1388). زندگی پرماجرای ناصرالدین شاه(سلطان صاحبقران)، تهران: انتشارات معیارعلم.
29- سپهر، میرزا محمدتقی ]لسان الملک[.(1390). ناسخ التواریخ : قااجاریه، به اهتمام جمشید کیان فر، تهران: نشر اساطیر.
30- سرنا، کارال.(1363). مردم ودیدنی های ایران،سفرنامه ی کارال سرنا، ترجمه ی غلامرضا سمیعی،تهران: نشرنو .
31- شمیم، علی اصغر.(1370). ایران دردوره ی سلطنت قاجار،تهران: انتشارات علمی .
32- صفایی، ابراهیم .(1335). اسنادسیاسی دوران قاجار، تهران: باب.
33- غوریانس، اسکندر،.(1356). قیام شیخ عبیدالله درعهدناصرالدین شاه، به اهتمام عبدالله مردوخ، تهران: دنیای دانش
34- فرهادمیرزا قاجار]معتمدالدوله[.(1318). منشآت، به کوشش فرصت الدوله شیرازی، هند: بمبئی.
35- فوران، جان(1377). مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران (ازسال1500میلادی مطابق با 897شمسی تا انقلاب، ترجمهی احمد تدین، تهران: مؤسسه ی خدمات فرهنگی رسا.
36- فووریه .(1351). سه سال در دربار ایران، ترجمه ی عباس اقبال، تهران: انتشارات کتب ایران.
37- فیضی، کیومرث.(1390). ،قیام شیخ عبیدالله شمزینی دردورهی ناصرالدین شاه قاجار،ایلام: جوهرحیات.
38- کرمانی، ناظم االسلام.(1346). تاریخ بیداری ایرانیان،ب ه اهتمام علی اکبرسعیدی سیرجانی ، تهران: نتشارات بنیاد فرهنگ ایران
39- کسروی، احمد.(1354). تاریخ مشروطه ی ایران، تهران: امیرکبیر، چاپ یازدهم.
40- کوچرا،کریس.(1378). جنبش ملی کرد، ترجمه ی ابراهیم یونسی، تهران: انتشارات نگاه .
41- معیرالممالک، دوستعلی خان.(1361). رجال عصرناصری، تهران: انتشارات نگاه .
42- ملک آرا، عباس میرزاا.(1361). شرح حال عباس میرزاملک آرا،به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: انتشارات بابک.
43- ملک زاده، مهدی.(1373). تاریخ مشروطیت ایران،تهران: ایران.
44- میرزا علی خان امین الدوله.(1341ه.ق).خاطرات سیاسی میرزا علی خان امین الدوله، به کوشش حافظ فرمانفرماییان، تهران.
45- نادرمیرزا.(1351). تاریخ وجغرافی دارالسلطنه ی تبریز، به اهتمام محمدمشیری. تهران: انتشارات بابک.
46- ناصرالدین شاه قاجار.(1374). روزنامه ی خاطرات ناصرالدین شاه درسفرسوم فرنگستان،به کوشش: دکتر محمد اسماعیل رضوانی، فاطمه قاضیها ، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.
47- هدایت، مهدیقلی (مخبرالسلطنه).(1375). خاطرات وخطرات، تهران: انتشارات زوار، چاپ پنجم.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2024 معرفت و بصیرت اسلامی

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.