بررسی تطبیقی حق و تکلیف از دیدگاه شیخ فضل‌الله نوری و علامه نایینی
کلمات کلیدی:
آیت‌الله نائینی, شیخ فضل‌الله نوری, حق و تکلیف, مشروطه, قانون اساسی, ولایت فقیه, حکومت دینی, تعامل دین و سیاستچکیده
این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی و مقایسه دیدگاه‌های شیخ فضل‌الله نوری و میرزای نایینی در باب تحلیل و تطبیق حق و تکلیف در نظام سیاسی می‌پردازد. سوال اصلی پژوهش این است که از منظر این دو شخصیت، حق و تکلیف چگونه تحلیل و تطبیق داده می‌شود؟ فرضیه پژوهش این است که شیخ فضل‌الله نوری با تأکید بر ثبات و صیانت از اصول شریعت، حق و تکلیف را در چارچوب تفسیر مبتنی بر منابع سنتی دین تعریف و اعمال می‌کند، در حالی که نائینی با رویکردی تطبیقی و متأثر از شرایط زمانه، بر امکان تطبیق حق و تکلیف با شرایط جدید سیاسی و اجتماعی از طریق تفسیر پویای شریعت تأکید دارد. این مقایسه، به درک بهتر مبانی فکری دو جریان مهم سیاسی و فکری دوره مشروطه کمک می‌کند. اختلاف بنیادین آنها در تفسیر و کاربرد اصول اسلامی، منجر به شکل‌گیری دو جریان فکری و سیاسی متمایز در دوره مشروطه و تأثیر عمیق بر مسیر توسعه سیاسی و فکری ایران شد. این دو چهره، نماد دو الگوواره متفاوت در فهم و به‌کارگیری اسلام در حکومت هستند که میراث فکری‌شان تا به امروز پابرجاست. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که نائینی با حمایت از مشروطه به دنبال تأسیس نظامی قانونی برای تضمین حقوق مردم و نظارت بر قدرت حکومت بود، در حالی که نوری با هرگونه تغییری که منجر به تفکیک دین از سیاست می‌شد، مخالف بود. این دو دیدگاه به وضوح در کشمکش‌های تصویب قانون اساسی مشروطه و نحوه تعامل دین و سیاست در ایران آن دوره مشاهده می‌شود.
دانلودها
مراجع
Abolhasani, A. (2019). An Analysis of the Triple Role of Sheikh Fazlollah Nouri in the Tobacco Protest Movement. Payam Azadi Publications.
Enayat, H. (2001). Political Thought in Contemporary Islam. Khwarazmi Publications.
Enayat, H. (2013a). Foundations of Western Political Philosophy. University of Tehran Press.
Enayat, H. (2013b). Modern Political Thought in Islam. Amir Kabir Publications.
Gheysari, N. (2000). Sheikh Fazlollah Nouri and Constitutionalism. Matin Journal(9).
Kadivar, M. (2006). Akhund Khorasani’s Political Treatise. Kavir Publications.
Malekzadeh, M. (2014). History of the Iranian Constitutional Revolution. Elmi Publications.
Naini, M. H. (2009). Tanbih al-Ummah wa Tanzih al-Millah. Boostan-e Ketab & Office for Islamic Propagation Press.
Naini, M. M. (1999). The Obligation of Government. Grand Library of Ayatollah Marashi Najafi.
Nouri, S. M. (2003). The Life of Sheikh Fazlollah Nouri and a Comparison of His Political Thought with the Views of Mirza Naini. Ketab-e Mah-e Olum-e Ejtemaei(73).
Rezvani, H. (2013). The Legal Bills of Sheikh Fazlollah Nouri. Tarikh-e Iran Publications.
Torkaman, M. (1983). Treatises, Declarations, Letters, and the Newspaper of the Martyred Sheikh Fazlollah Nouri. Rasa Cultural Services Institute.
دانلود
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Mohamad Mirhosseinieshkevari; Mohamad Torabi, Ali Shirkhani (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
