آثار و پیامدهای تقسیم‌بندی مادی و مجرد در مسئله‌ی معاد جسمانی از دیدگاه ابن‌سینا و ملاصدرا
DOI:
https://doi.org/10.61838/iki.370کلمات کلیدی:
وجود مادی, وجود مجرد, تشکیک, معاد, ابن‌سینا, ملاصدراچکیده
پرسش شیوه‌ی فهم «وجود مادی» و «وجود مجرد» یکی از بنیادی‌ترین مسائل تاریخ فلسفه و به ویژه فلسفه‌ی اسلامی است؛ زیرا نحوه‌ی تمایز یا پیوند میان مادی و مجرد تعیین‌کننده ی بسیاری از گزاره‌های پسینی در حوزه‌های هستی‌شناسی، معرفت‌‌شناسی، انسان‌شناسی و معادشناسی است و دربردارنده‌ی تأثیرات هستی‌شناسی گسترده‌ای است. در سنت فلسفه‌ی اسلامی، دو الگوی برجسته و شاخص دو مکتب بزرگ _ مشاء و حکمت متعالیه ـ ارائه گر دو نحوه‌ی متفاوت از این تمایز هستند: ابن‌سینا نماینده‌ی تلقی‌ای نسبتا «ثابت‌انگار و مشخصه‌محور» است، درحالی‌که ملاصدرا نمایان‌گر نگرشی «تشکیکی و وجودشناختی» است که بر اصالت وجود و حرکت جوهری تأکید دارد. از این‌رو هدف پژوهش حاضر، بررسی تطبیقی نتایج و آثار ناشی از رویکردهای ابن‌سینا و ملاصدرا، نقش مهم و فراگیر این دو دیدگاه را در تبیین و طبقه‌بندی انواع موجودات مادی و مجرد است. نتایج این پژوهش که با استفاده از ترکیبی از تحلیل متنی متون اصلی هر یک (آثار ابن‌سینا و ملاصدرا) و بازخوانی انتقادی تفسیرها و متون ثانوی انجام پذیرفته است؛ نشان می‌دهد که خوانش تطبیقی این دو سنت فلسفی، نشانگر دو چارچوب مفهومی متفاوت است که هر یک به واسطه‌ی پیش‌فرض‌های متافیزیکی خود، راه‌حل‌ها و فرضیات متمایزی را برای مسائل بنیادی فلسفه اسلامی تولید می‌کنند. این بررسی همچنین پیشنهاد می‌کند، تحلیل بیش‌تر متن‌ها و رابط‌ی تاریخی آموزه‌ها می‌تواند زمینه‌ی فهم عمیق تحول مباحث وجود و پیامدهای آن برای فلسفه‌ی معاصر فراهم سازد.
دانلودها
مراجع
Ibn Sina, H. i. A. A. (1984a). The Commentaries. Al-Maktab al-Islami.
Ibn Sina, H. i. A. A. (1984b). The Origin and the Return. Institute for Islamic Studies, University of Tehran.
Ibn Sina, H. i. A. A. (1985). The Deliverance from Drowning in the Sea of Errors. University of Tehran.
Ibn Sina, H. i. A. A. (1992). Remarks and Admonitions with the commentary of Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī. Al-Nu'man.
Ibn Sina, H. i. A. A. (1997). The Metaphysics from the Book of Healing. Center for Publications of the Islamic Propagation Office of Qom Seminary.
Lāhījī, B. a.-D. (1994). The Desired Jewel. Ministry of Islamic Guidance.
Nasr, S. H. (2004). History of Islamic Philosophy. Hekmat.
Sadr al-Din Shirazi, M. i. I. (1975). The Origin and the Return. Iranian Society of Philosophy and Wisdom.
Sadr al-Din Shirazi, M. i. I. (1981a). Divine Witnesses in the Paths of Spiritual Conduct. University Center for Publishing.
Sadr al-Din Shirazi, M. i. I. (1981b). The Transcendent Wisdom in the Four Intellectual Journeys. Dār Iḥyā' al-Turāth al-'Arabī.
Sadr al-Din Shirazi, M. i. I. (1982). The Treatise of the Throne. Mola.
Sadr al-Din Shirazi, M. i. I. (1984). The Book of Metaphysical Penetrations. Tahouri.
Sadr al-Din Shirazi, M. i. I. (2001). Commentary on the Traveler's Provision. Bustan-e Ketab.
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Fatemeh Satarzadeh (Author); Mohammad Ali Akhgar; Abbas Ahmadi Saadi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
