تأویل عرفانی و عقلانی در سنت اسلامی: تحلیل تطبیقی دیدگاههای سید حیدر آملی و عبد الرزاق لاهیجی
کلمات کلیدی:
روششناسی عرفانی, روششناسی عقلی, تأویل متون دینی, سید حیدر آملی, عبدالرزاق لاهیجیچکیده
یکی از مباحث بنیادین در حوزه تأویل متون دینی، بررسی مبانی نظریای است که چارچوبهای فکری و اصول روششناختی فهم مفاهیم دینی و دستیابی به حقایق متون وحیانی را شکل میدهند. معرفت دینی در نگاهی جامع، حاصل تعامل میان عقل، نقل و شهود است که هر یک نقشی متمایز در تبیین ابعاد مختلف دین ایفا میکنند. سید حیدر آملی بر این باور است که معرفت حقیقی در گرو پیوند عقل با شهود عرفانی است؛ بهگونهای که شهود عرفانی ابزار اصلی کشف حقیقت بهشمار میرود، اما این شهود تنها در پرتو تحلیل و تبیین عقلانی اعتبار معرفتی مییابد. در مقابل، عبدالرزاق لاهیجی با تأکید بر عقلانیت، از تأویل و تفسیر عقلانی در فهم وحی دفاع میکند و معتقد است که گزارههای دینی، بهویژه آیات قرآن، دارای لایههای متکثر معناییاند که دستیابی به آنها مستلزم تأویلی صحیح و مبتنی بر عقل است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و دادهها از طریق مطالعات کتابخانهای و اسنادی گردآوری شدهاند. افزون بر منابع مکتوب، از نرمافزارهای تخصصی قرآنی، فلسفی و عرفانی نیز بهره گرفته شده است. بررسی تطبیقی اندیشه این دو متفکر نشان میدهد که رویکردهای عرفانی و عقلی آنان نهتنها در تعارض با یکدیگر نیستند، بلکه بهعنوان دو منظر مکمل، امکان ارائه تصویری جامع و چندبعدی از حقیقت متون دینی را فراهم میسازند.
دانلودها
مراجع
Amoli, S. H. (1988). Al-Muqaddamat min Kitab Nass al-Nusus (1st ed.). Tous Publications.
Amoli, S. H. (1989). Jami' al-Asrar wa Manba' al-Anwar (2nd ed.). Scientific and Cultural Publications.
Amoli, S. H. (2001). Tafsir al-Muhit al-A'zam (3rd ed.). Ministry of Culture and Islamic Guidance.
Amoli, S. H. (2010). Tafsir al-Muhit al-A'zam wa al-Bahr al-Khidamm fi Ta'wil Kitab Allah (5th ed.). Noor Ali Noor Cultural Institute.
Amoli, S. H. (2012). Nass al-Nusus fi Sharh Fusus al-Hikam. Hekmat.
Ashtiani, S. J. (1999). Selections from the Works of Iranian Divine Sages (2nd ed.). Islamic Propagation Office.
Ghazali, M. (1984). Jawahir al-Quran. Scientific and Cultural Publications.
Ibn Arabi, M. (1980). Al-Futuhat al-Makkiyya (Vol. 1). Dar Sader.
Ibn Faris, A. (1991). Mu'jam Maqayis al-Lugha (1st ed.). Dar al-Jeel.
Ibn Manzur, M. (1988). Lisan al-Arab (1st ed.). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Kakaei, Q., & Vatan Khah, A. (2020). Epistemological Foundations of Shia Mysticism with Emphasis on Haydar Amoli's Jami' al-Asrar. Journal of Mysticism (Pazhuheshnameh Erfan)(23).
Kulayni, M. (1987). Al-Kafi (Vol. 2). Dar al-Kutub al-Islamiyah.
Lahiji, A. (1986). Shawariq al-Ilham. Islamic Publications.
Lahiji, A. (1993). Sarmayeh Iman (1st ed.). Al-Zahra.
Lahiji, A. (2004). Gawhar Murad (1st ed.). Sayeh Publications.
Motahari, M. (2002). Introduction to Islamic Sciences. Sadra.
Nasr, S. H. (1993). Islam and the Spiritual Tradition. Hekmat Publications.
Qobadiani, N. (1997). Wajh-e Din. Ney Publications.
Raghib Isfahani, H. (1906). Al-Mufradat fi Gharib al-Quran (1st ed.). Al-Maymanah Press.
Suhrawardi, S. Y. (1993). Collected Works (Vol. 2). Institute for Humanities and Cultural Studies.
Tirmidhi, H. (1965). Khatm al-Awliya. Luzac.
Tustari, S. (2002). Tafsir al-Tustari. Dar al-Kutub.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Neda Amini (Author); Somayeh Monfared; Javad Nazari (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
