آسیبشناسی تأویل و تطبیق ناروا در فهم آیات مهدویت؛ مطالعه موردی تفاسیر شیعه و اهلسنت
کلمات کلیدی:
آیات مهدویت, تأویل, تطبیق ناروا, بطن قرآن, جری و تطبیق, تفسیر تطبیقی, تفاسیر شیعه و اهلسنتچکیده
آیات مرتبط با مهدویت در تفاسیر شیعه و اهلسنت، از جمله حوزههایی است که به دلیل تنوع روایات و تفاوت در شیوه تعیین مصادیق، با چالشهای روششناختی مواجه است. مسئله اصلی پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل آسیبهای ناشی از تأویل و تطبیق ناروا در فهم این آیات و تبیین معیارهای تمایز میان تفسیر معتبر، تأویل، بطن و تطبیق است. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مجموعهای از آیات مرتبط با غلبه دین، استخلاف صالحان، وراثت زمین و نشانههای آخرالزمان را در پرتو روایات تفسیری شیعه و اهلسنت بررسی کرده است. یافتهها نشان میدهد که همه روایات مهدوی در مقام بیان معنای اولیه آیه نیستند؛ بلکه برخی از آنها به معرفی مصداق، برخی به تحقق خارجی وعدههای قرآنی و برخی به لایههای باطنی آیات اشاره دارند. بر این اساس، کاربرد واژه «تأویل» در روایات مهدوی نیز الزاماً به معنای کنار گذاشتن ظاهر آیه نیست و در مواردی به تحقق آینده مضمون آیه اشاره میکند. همچنین، مقایسه منابع شیعه و اهلسنت نشان میدهد که بخشی از اختلافات موجود، بیشتر ناظر به تعیین مصداق و چگونگی تحقق وعدههای قرآنی است تا اختلاف در اصل مضمون آنها. نتیجه پژوهش نشان میدهد که مهمترین آسیب، تبدیل تطبیق روایی به معنای انحصاری آیه و استفاده از عنوان تأویل برای کنار گذاشتن ظاهر و سیاق قرآن است. ازاینرو، ارزیابی سندی و دلالی روایات، توجه به سیاق و تفکیک معنای آیه از مصداق، از مهمترین الزامات فهم روشمند آیات مهدویت است.
دانلودها
مراجع
Al-Alusi, A. a.-F. S. a.-D. S. M. (1985). Ruh al-Ma'ani fi Tafsir al-Qur'an (4th ed.). Dar Ihya' al-Turath al-Arabi.
Al-Asqalani, A. i. A. i. H. (1984). Tahdhib al-Tahdhib (1st ed.). Dar al-Fikr.
Al-Ayyashi, M. i. M. u. a.-S. Kitab al-Tafsir. Al-Maktaba al-Ilmiyya al-Islamiyya.
Al-Bahrani, S. H. a.-H. (1955). Al-Burhan fi Tafsir al-Qur'an. Dar al-Kutub al-Ilmiyya.
Al-Bukhari, M. i. I. i. (1981). Sahih al-Bukhari. Dar al-Fikr.
Al-Ganji al-Shafi'i, M. i. Y. Al-Bayan fi Akhbar Sahib al-Zaman. Dar Ihya' Turath Ahl al-Bayt.
Al-Haskani, A. a.-R. i. H. (1990). Shawahid al-Tanzil li-Qawa'id al-Tafdil. Dar Ihya' al-Turath al-Arabi.
Al-Irbili, A. i. I. (1961). Kashf al-Ghumma fi Ma'rifat al-A'imma. Bani Hashemi Library.
Al-Kufi, F. i. I. (1989). Tafsir Furat al-Kufi (1st ed.). Publishing Institute Affiliated with the Ministry of Culture and Islamic Guidance.
Al-Majlisi, A. M. T. (2006). Bihar al-Anwar. Al-Maktaba al-Islamiyya.
Al-Razi, F. a.-D. (1990). Al-Tafsir al-Kabir (Mafatih al-Ghayb). Dar al-Kutub al-Ilmiyya.
Al-Saduq, A. J. f. M. i. A. (1975). Kamal al-Din wa Tamam al-Ni'ma (2nd ed.). Dar al-Kutub al-Islamiyya.
Al-Saduq, M. i. A. i. a.-H. i. B. (1996). Al-Amali (1st ed.). Al-Bi'tha Foundation.
Al-Tabrisi, A. a.-I. A. A. a.-F. i. a.-H. (1975). Majma' al-Bayan fi Tafsir al-Qur'an (5th ed.). Al-Maktaba al-Islamiyya.
Babaei, A. A. (2000). Methodology of Qur'anic Exegesis (1st ed.). Research Institute of Hawzah and University in cooperation with SAMT.
Babaei, A. A. (2006). Methodology of Qur'anic Exegesis. SAMT.
Fayz Kashani, M. M. (1982). Tafsir al-Safi (2nd ed.). Al-A'lami Foundation for Publications.
Husayni Astarabadi, S. S. a.-D. A. (1989). Ta'wil al-Ayat al-Zahira fi Fada'il al-Itra al-Tahira. Islamic Publishing Institute Affiliated with the Society of Seminary Teachers of Qom.
Ibn Abi, S. (1989). Al-Musannaf (1st ed.). Dar al-Fikr.
Ibn Hajjam, M. i. A. (1999). Ta'wil Ma Nazala min al-Qur'an al-Karim fi al-Nabi wa Alihi. Al-Hadi Publishing Office.
Ma'rifat, M. H. (2004a). Al-Tafsir al-Athari al-Jami'. Al-Tamhid Foundation.
Ma'rifat, M. H. (2004b). Al-Tafsir wa al-Mufassirun. Al-Tamhid Foundation.
Makarem Shirazi, N. (1985). Tafsir Nemuneh. Dar al-Kutub al-Islamiyya.
Rezaei Isfahani, M. A. (2008). Tafsir-e Qur'an-e Mehr. Center for Qur'anic Exegesis and Qur'anic Sciences Research.
Tabataba'i, S. M. H. (1973). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an. Ismailian Publishing Institute.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Gholamhossein Choubini (Author); Mohsen Zarei; Seyedeh Fatemeh Mousavi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.