تحلیل تطبیقی تعداد مقامات و منازل عرفا از دیدگاه امام خمینی و قشیری
کلمات کلیدی:
امام خمینی, قشیری, مقامات عرفانی, منازل سلوک, عرفان اسلامی, ولایت, تصوف کلاسیکچکیده
پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی تعداد، ساختار و منطق مقامات و منازل عرفانی در اندیشه امام خمینی و قشیری انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که تفاوت این دو عارف در بیان مقامات عرفانی، صرفاً اختلافی عددی نیست، بلکه به تفاوت در مبانی معرفتی، انسانشناختی، سلوکی و غایتشناختی آنان بازمیگردد. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه تطبیقی آثار اصلی دو اندیشمند است. یافتهها نشان میدهد که قشیری در چارچوب تصوف کلاسیک، مقامات را بیشتر به صورت مجموعهای از فضایل، آداب و احوال سلوکی توضیح میدهد و بر توبه، ورع، زهد، صبر، توکل، رضا، محبت، معرفت و صدق عبودیت تأکید دارد. در مقابل، امام خمینی مقامات و منازل را در افق عرفان شیعی، ولایت، توحید، رفع حجابهای ظلمانی و نورانی، حضور قلب، باطن عبادت و سیر اسمائی تفسیر میکند. بنابراین، در دیدگاه قشیری، کثرت مقامات بیشتر کارکرد تربیتی و اخلاقی دارد، اما در اندیشه امام خمینی، منازل سلوک در نسبت با مراتب توحید و تحقق عبودیت معنا مییابند. نتیجه پژوهش نشان میدهد که قشیری به تفصیل مقامات و تنظیم نقشه تربیتی سالک نزدیکتر است، در حالی که امام خمینی به عمق وجودی و توحیدی منازل توجه بیشتری دارد. بر این اساس، تعداد مقامات در عرفان اسلامی امری ثابت و صرفاً عددی نیست، بلکه بازتابی از نوع نگاه عارف به انسان، شریعت، طریقت، ولایت و غایت نهایی سلوک است.
دانلودها
مراجع
Ansari, A. (2008). Manazil al-Sa'irin. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Arasteh, A. R. (2008). Rumi the Persian Mystic and Thinker. Routledge.
Chittick, W. C. (1989). The Sufi Path of Knowledge. SUNY Press.
Chittick, W. C. (1994). Imaginal Worlds. SUNY Press.
Corbin, H. (1993). History of Islamic Philosophy. Kegan Paul International.
Ernst, C. W. (1997). The Shambhala Guide to Sufism. Shambhala Publications.
Ghazali, A. H. (2004). Ihya Ulum al-Din. Dar al-Ma'rifah.
Hujwiri, A. i. U. (2001). Kashf al-Mahjub. Oxford University Press.
Ibn Arabi, M. (2006). Al-Futuhat al-Makkiyya. Dar Sadir.
Ibn Arabi, M. (2007). Fusus al-Hikam. Dar al-Kitab al-Arabi.
Izutsu, T. (1983). Sufism and Taoism. University of California Press.
Kalabadhi, M. i. I. (2005). Al-Ta'arruf li Madhhab Ahl al-Tasawwuf. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Khomeini, R. (2010). Misbah al-Hidayah ila al-Khilafah wa al-Wilayah. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Khomeini, R. (2011). Adab al-Salat. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Khomeini, R. (2012). Sharh Du'a al-Sahar. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Khomeini, R. (2013). Forty Hadith. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Knysh, A. (2010). Islamic Mysticism. Brill.
Momen, M. (1985). An Introduction to Shi'i Islam. Yale University Press.
Nasr, S. H. (1991). Sufi Essays. State University of New York Press.
Nicholson, R. A. (2002). The Mystics of Islam. Routledge.
Qushayri, A. a.-K. (2007). Al-Risala al-Qushayriyya. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Rahman, F. (1979). Islam. University of Chicago Press.
Sarraj, A. N. (1999). Kitab al-Luma'. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Schimmel, A. (1975). Mystical Dimensions of Islam. University of North Carolina Press.
Tabatabai, M. H. (2010). Risalah al-Wilayah. World Organization for Islamic Services.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Azar Shojaei (Author); Maryam Bakhtiar; Farajollah Barati (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
