نظم درونسورهای در سوره الرحمن: بازخوانی غرض، ساختار و پیوستگی آیات
DOI:
https://doi.org/10.61838/iki.556کلمات کلیدی:
مدلهای عملی بررسی نظم, ارتقای مطالعات نظم از آیه به سوره, بررسی نظم سوره الرحمنچکیده
مسئلهشناسیِ نظم قرآن با این چالش مواجه است که بسیاری از پژوهشها، تناسب آیات را در حد پیوندهای مجاور و پارهمتنها بررسی کردهاند و الگویی روشمند برای کشف غرض واحد و روابط ساختاری حاکم بر مجموعه آیات یک سوره ارائه ندادهاند. ازاینرو، مسئله اصلی نوشتار حاضر آن است که نظم درونسورهایِ سوره الرحمن با چه سازوکارها و شاخصهای عملی قابل اثبات است و چگونه میتوان پیوستگی آیات آن را در پرتو غرض مرکزی سوره تبیین کرد. ضرورت این پژوهش نیز از نیاز مطالعات نظم قرآن به عبور از تحلیلهای صرفاً آیهمحور و حرکت به سوی مطالعه سوره بهمثابه واحدی گفتمانی و منسجم ناشی میشود. پژوهش حاضر با روش تحلیل گفتمان و با ارائه مدلهای عملیاتی مطالعه نظم در سوره الرحمن، این مسئله را بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که غرض مرکزی سوره، تبیین و یادآوری رحمت عام الهی است و آیات آن، این غرض را در قالب نعمتهای تشریعی و تکوینی، آفرینش انسان و جهان، تدبیر نظام هستی، هشدارهای اخروی و وعدههای بهشتی بازنمایی میکنند. همچنین، پیوند واحدهای موضوعی، تقسیم ساختار سوره بر اساس دو ساحت دنیا و آخرت و دو عرصه زمین و آسمان، تناظر بلاغی و آینهایِ نعمتها، و تکرار سیویکباره آیه ﴿فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ﴾، مهمترین شواهد نظم ساختاری، معنایی، عددی و آهنگین سورهاند. در نتیجه، سوره الرحمن دارای نظامی هدفمند و غیرتصادفی است که اجزای آن در خدمت تبیین رحمانیت عام الهی و دعوت انسان و جن به تصدیق، شکرگزاری و توجه به فرجام اخروی قرار گرفتهاند؛ ازاینرو، مدلهای پیشنهادی پژوهش میتوانند بهعنوان الگویی کاربردی برای توسعه مطالعات نظم قرآن از محور آیه به محور سوره به کار گرفته شوند.
دانلودها
مراجع
Abbas, H. (1998). Characteristics and Meanings of Arabic Letters. Union of Arab Book Publishers.
Abd al-Raof, H., & Harri, A. (2012). Studying the Quran as a Literary Work. Niloufar.
Abu Hayyan, M. i. Y. (2000). Al-Bahr al-Muhit fi Tafsir al-Quran. Dar al-Fikr.
al-Dinawari, A. i. M. (2003). Al-Wadih fi Tafsir al-Quran. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
al-Houfi, A. (1971). Saj or Fawasil. Journal of the Arabic Language Academy, 27.
al-Jurjani, H. i. H. (1959). Jala al-Adhhan wa Jala al-Ahzan. University of Tehran.
al-Khatib, A. a.-K. (1975). Quranic Narratives in Their Explicit and Implicit Meaning. Dar al-Maarifah.
al-Raghib al-Isfahani, H. i. M. (1995). Mufradat Alfaz al-Quran. Dar al-Qalam.
al-Samarqandi, A. a.-L. (1995). Bahr al-Ulum. Dar al-Fikr.
al-Tabrisi, F. i. H., & Balaghi, M. J. (1993). Majma al-Bayan fi Tafsir al-Quran (3rd ed.). Naser Khosrow.
al-Thaqafi, A. i. I. (2007). Al-Burhan fi Tanasub Suwar al-Quran. Dar Ibn al-Jawzi.
Ali al-Abyad, A. H. (2012). The Thematic Unity of the Holy Quran. Dar al-Afaq al-Arabiyyah.
Ayazi, S. M. A. (2000). The Coherent Face of the Quran. Quranic Research Institute.
Azimzadeh, F., Razi, B. S., & Pouyazadeh, A. (2001). A New Perspective on Quranic History and Sciences. Quran Foundation.
Bahrawi, H. (1990). The Structure of the Narrative Form. Arab Cultural Center.
Claude, G., & Larcher, P. (2003). Language and Style of the Quran. In J. D. McAuliffe (Ed.), Encyclopaedia of the Quran (Vol. 3, pp. 109-135). Brill.
Dalayeli, N. (2016). A Reflection on the Connection among Verses in Surah al-Rahman University of Quranic Sciences and Knowledge, Maragheh Faculty].
Fakhr al-Din al-Razi, A. A. A. M. i. U. (2000). Mafatih al-Ghayb (3rd ed.). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Izutsu, T., & Poursina, Z. (1999). The Concept of Belief in Islamic Theology. Soroush Publications.
Khamehgar, M. (2007). The Geometric Structure of Quranic Surahs. Islamic Propagation Organization.
Madani, M. (1991). Islamic Society as Regulated by Surah al-Nisa.
Makarem Shirazi, N. (1992). Tafsir Nemouneh. Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Marifat, M. H., & Molaeiniya, E. (1994). Coherence among Quranic Verses. Islamic Knowledge Foundation.
Matloub, A. (2000). Dictionary of Rhetorical Terms and Their Development. Maktabat Lubnan.
Maybodi, A. i. M. (1992). Kashf al-Asrar wa Uddat al-Abrar. Amir Kabir.
Meynet, R., Pouzey, Faroult, & Sinno. (2004). Rhetorical Analysis and Interpretation: Analyses of Biblical Texts and Prophetic Hadith. Dar al-Mashriq.
Moradi Zanjani, H., & Lesani Fesharaki, M. A. (2006). Thematic Research Method in the Holy Quran. Ghalam Mehr.
Muqatil ibn Sulayman, a.-B. (2003). Tafsir Muqatil ibn Sulayman. Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Muslim, M. (2010). Thematic Exegesis of Quranic Surahs. University of Sharjah.
Nazari, A., & Lotfi, E. (2013). Surah al-Rahman from a Stylistic Perspective. Second National Conference on the Inimitability of the Holy Quran, Tehran.
Qutb, S. (1995). Al-Taswir al-Fanni fi al-Quran. Dar al-Shuruq.
Razi, A. a.-F. H. i. A., Yahaghi, M. J., & Naseh, M. M. (1988). Rawd al-Jinan wa Ruh al-Jinan fi Tafsir al-Quran. Astan Quds Razavi.
Tabatabaei, S. M. H., & Mousavi, M. B. (1995). Al-Mizan fi Tafsir al-Quran. Qom Seminary Teachers' Society.
Vaezi, A. (2004). Dimensions of Meaning Studies. Hawzah and University Journal(39).
Zare Zardini, A. (2016). Examining Coherence in Quranic Surahs: An Attempt to Discover the Coherence of Surah Ya-Sin. Scientific-Research Journal of Quranic Exegesis and Language, 5(1).
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Seyed Ali Borhani (Author); Mehdi Esmaili Sadrabadi

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.