بررسی تطبیقی مبانی انسانشناختی تربیت سلبی و ایجابی در قرآن و اندیشه کانت، کمینوس و پستالوزی
DOI:
https://doi.org/10.61838/iki.606کلمات کلیدی:
تربیت سلبی, تربیت ایجابی, مبانی انسانشناختی, قرآن کریم, کانت, کمینوس, پستالوزیچکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی مبانی انسانشناختی تربیت سلبی و ایجابی در قرآن و اندیشه کانت، کمینوس و پستالوزی انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که هر نظام تربیتی بر تصویری خاص از ماهیت انسان، آزادی، عقل، اراده، قابلیت رشد و حدود مداخله تربیتی استوار است و تفاوت در این مبانی، به تفاوت در تعریف و کارکرد تربیت سلبی و ایجابی منجر میشود. روش پژوهش تحلیلی ـ تطبیقی است و مفاهیم اصلی در چهار دیدگاه بر اساس محورهایی مانند سرشت انسان، تربیتپذیری، آزادی و انضباط، عقل و اراده، نقش محیط و مربی و غایت نهایی تربیت بررسی شدهاند. یافتهها نشان میدهد که در نگرش قرآنی، انسان موجودی برخوردار از فطرت، عقل، اختیار و ظرفیت تعالی است، اما همزمان در معرض غفلت، انحراف و سلطه تمایلات قرار دارد؛ ازاینرو، تربیت سلبی به رفع موانع رشد و تربیت ایجابی به شکوفایی ظرفیتهای اخلاقی، عقلانی و معنوی معطوف است. در اندیشه کانت، تربیت سلبی بیشتر در قالب انضباط و مهار تمایلات طبیعی و تربیت ایجابی در قالب پرورش خودآیینی و عقلانیت اخلاقی ظاهر میشود. کمینوس بر تربیتپذیری همگانی انسان، هماهنگی آموزش با طبیعت و رشد تدریجی تأکید دارد و پستالوزی نیز پرورش هماهنگ قوای ذهنی، عاطفی و عملی را در بستری از محبت و تجربه ضروری میداند. نتیجه پژوهش نشان میدهد که هر چهار دیدگاه، تربیت سلبی و ایجابی را بهصورت مکمل میفهمند، اما در تعریف ماهیت انسان، منشأ ارزشها، معنای آزادی و غایت نهایی تربیت تفاوتهای بنیادین دارند. در این میان، الگوی قرآنی با پیوند دادن فطرت، عقل، اختیار، مسئولیت و بعد معنوی، چارچوبی یکپارچهتر برای تبیین رابطه میان رفع موانع و پرورش فضایل ارائه میدهد.
دانلودها
مراجع
Abbasi, H. (2022). Explaining the shortcomings of moral education and proposing appropriate strategies and solutions from the perspective of the Holy Qur'an. Quran and Medicine, 8(1), 207-214.
Comenius, J. A. (1986). The great didactic of John Amos Comenius (M. W. Keatinge, Trans.). Adam and Charles Black.
De Guimps, R. (2004). Pestalozzi: His life and work. University Press of the Pacific.
Gutek, G. L. (2022). Philosophical schools and educational ideas (M. J. Paksersht, Trans.). SAMT.
Habibi Kavandi, L. (2024). Principles of raising children in society Seventh International Conference on Psychology, Educational Sciences and Social Studies, Kermanshah.
Holman, H. (1908). Pestalozzi: An account of his life and work. Longmans, Green and Co.
Kardan, A. M. (2025). The evolution of educational thought in the West. SAMT.
Karimi, A. (2015). Negative education as purification and positive education as corruption in contrast. Islamic Education, 10(21), 121-142.
Mayer, F. (1995). A history of educational thought (A. A. Fayyaz, Trans.). SAMT.
Motahhari, M. (2007). Human innate nature. Sadra.
Mulla Sadra, M. i. E. (1985). Commentary on the Noble Qur'an. Bidar Publications.
Prananto, I. W., & Wardani, H. K. (2023). The life journey of Johan Heinrich Pestalozzi and his thought contribution to Indonesian education. Jurnal Pendidikan, 7(2), 162-170.
Raghib Isfahani, H. i. M. (1991). Vocabulary of Qur'anic terms. Dar al-Ilm.
Shariatmadari, A. (2024). Principles and philosophy of education. Amir Kabir.
Silber, K. (1960). Pestalozzi: The man and his work. Routledge and Kegan Paul.
Tabatabai, S. M. H. (1995). Al-Mizan: A commentary on the Qur'an. Islamic Publications Office.
Tousi, M. A. (1975). History of education in the West. University of the Iranian Revolutionary Corps.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Masoumeh Mehdinia (Author); Seyedeh Akram Ashabi; Vahid Falah (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.