مبانی ناصبی‌گری ابن‌تیمیه در منهاج‌السنة؛ تبیین مبانی، گونه‌شناسی نقدها و ارزیابی مصادیق در نگاه طیفی از عالمان فریقین
کلمات کلیدی:
ابن‌تیمیه, منهاج‌السنة, ناصبی‌گری, تنقیص, گونه‌شناسی آراء, تحلیل محتوای کیفی جهتدارچکیده
مواضع ابن‌تیمیه نسبت به اهل‌بیت(ع) همواره محل مناقشه بوده است. این پژوهش با هدف تفکیک روش‌شناختی «نقد رجالی» از «تنقیص رفتاری» و با کاربست تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار، عبارات مرتبط با اهل‌بیت(ع) را در چهار جلد کلیدی منهاج‌السنة (جلدهای ۳، ۴، ۶ و ۸) بررسی کرده است. چارچوب نظری، بر پایه‌ی تعاریف ناصبی‌گری در منابع کهن فریقین و با تأکید بر تفکیک دو سطح «رفتاری» و «اعتقادی» تدوین شد. از ۴۵۲ عبارت استخراج‌شده، ۱۲۸ عبارت دارای کد تنقیص (با ضریب اهمیت ۲ و ۳) بودند. اعتبارسنجی با مثلث‌سازی سه‌گانه (متن اصلی، نقد درون‌مذهبی اهل‌سنت، نقد بیرونی شیعه) و کدگذاری دوگانه (توافق ۸۷٪) انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که ابن‌تیمیه در چهار ملاک رفتاری ناصبی‌گری ــ تنقیص فاطمه(س) در ماجرای فدک، تنقیص علی(ع) با نسبت‌های ناروا و تشبیه به فرعون، انکار حقانیت جنگ‌های علی(ع)، و دفاع دوگانه از قاتل وی ــ همخوانی کامل دارد و مصداق بارز «ناصبی رفتاری» است. گونه‌شناسی پنج‌گانه‌ی مواجهات عالمان نشان می‌دهد که اصل «افراط رفتاری» نقطه‌ای هم‌گرا در میان طیف وسیعی از فریقین است؛ هرچند در ریشه‌ی آن (جدل کلامی یا بغض درونی) اختلاف باقی است. بازنگری نقادانه در کاربست آثار کلامی‑تاریخی وی در متون درسی، با تفکیک محتوایی از آراء فقهی‑اصولی، پیشنهاد شده است.
دانلودها
مراجع
Al-Dhahabi, M. i. A. (1984). Biographies of the eminent nobles. Al-Risalah Foundation.
Amini, A. a.-H. (1995). Al-Ghadir in the Qur'an, the Sunnah, and literature. Al-Ghadir Center for Islamic Studies.
Bani Asadi, R., & Ghoweh Nadooshan, F. (2023). Rejecting Ibn Taymiyyah's objections to Allamah al-Hilli's first rational argument for establishing the Imamate of Imam Ali. Biannual Journal of Research in Shi'a Comparative Kalam, 4(6), 107-126. https://doi.org/10.22054/JCST.2023.74710.1125
Hoover, J. (2007). Ibn Taymiyya's theodicy of perpetual optimism. Brill.
Ibn Hajar al-Asqalani, A. i. A. (1972). The hidden pearls concerning the notable figures of the eighth century. Ottoman Encyclopedia Council.
Ibn Hajar al-Asqalani, A. i. A. (1986). The opening of the Creator: A commentary on Sahih al-Bukhari. Dar al-Fikr.
Ibn Hajar al-Asqalani, A. i. A. (1995). The tongue of the balance. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Ibn Hajar al-Haytami, A. i. M. (1993). The burning thunderbolts in refutation of the people of innovation and heresy. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Ibn Taymiyyah, A. i. A. a.-H. (1985). The path of the prophetic Sunnah in refutation of the discourse of the Qadari Shi'a. Qurtubah Foundation.
Michot, Y. (2012). Ibn Taymiyya: Against extremisms. Islamic Texts Society.
Milan Noorani, M. J., & Keyhanfar, M. (2023). Considering Sunnis as possessing love for the Ahl al-Bayt in the view of Shia scholars: A critical examination of the book by Moseli. Biannual Journal of Research in Shi'a Comparative Kalam, 4(6), 79-105. https://doi.org/10.22054/JCST.2022.65702.1073
Milani, S. A. H. (1998). Studies in The path of the Sunnah for understanding Ibn Taymiyyah. Center for Islamic Truths.
Milani, S. A. H. (2000). Ibn Taymiyyah's calumnies against Imam Ali (Vol. 2). Center for Doctrinal Research.
Subhani, J. (2010). Ibn Taymiyyah: Thought and method: A critical reading of Ibn Taymiyyah's beliefs and views. Imam al-Sadiq Foundation.
Tabasi, N. a.-D. (2012). Salafis: Beliefs and practices. Layl Ma Publications.
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Farhad Aali Sari Nasirlou (Author); Faraj Behzad Vakilabad
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
