هستیشناسی و مراتب خلقت در صحیفه سجادیه: بررسی فلسفی و تطبیق آنها
کلمات کلیدی:
صحیفۀ سجادیه, هستیشناسی, صنع و ابداع, تکوین و احداث, خلق, انشاءچکیده
مسئلۀ هستی و آفرینش از دیرباز بهعنوان یکی از بنیادیترین مباحث فلسفی مطرح بوده و در فلسفه اسلامی، بهواسطۀ پیوند با آموزههای دینی، به ژرفا و گستردگی بیسابقهای دست یافته است. صحیفۀ سجادیه، بهعنوان یکی از ارزشمندترین منابع فکری و معنوی شیعه، به بررسی موضوع آفرینش و مراتب وجود پرداخته و مفاهیم مرتبط با این مسئله را در چارچوبی غنی از معنا ارائه داده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، تلاش میکند مفاهیم فلسفی نظیر «صنع، ابداع، تکوین، احداث، انشاء، اختراع، خلق، جعل و فطر» را تحلیل کرده و دیدگاه صحیفۀ سجادیه را دربارۀ مراتب آفرینش و هستی تبیین کند. یافتههای پژوهش نشان میدهد امام سجاد (ع) در صحیفۀ سجادیه، با بهرهگیری از واژگان گوناگون، معانی متنوع و عمیقی از آفرینش را به تصویر کشیده است. این واژگان کلیدی مانند تکوین، فطر و اختراع، دال بر فاعلیت الهی و نحوۀ آفرینش هستی است و همچنین، مفاهیمی چون جعل و فطر، به هدایت مستمر الهی و حکمت در فرایند آفرینش دلالت میکنند. افزون بر این، مفاهیمی همچون صنع، ابداع و انشاء، بر بیهمتایی و بیمثال بودن آفرینش تأکید داشته و مراتب وجودشناسی را با فلسفۀ اسلامی پیوند میدهند. چنین تحلیلی نشان میدهد که صحیفۀ سجادیه نهتنها حاوی آموزههای عمیق فلسفی دربارۀ آفرینش است، بلکه بهطور ضمنی به رد دیدگاههای مادیگرایانه دربارۀ خلقت دفعی جهان میپردازد و بر پیوستگی و هدفمندی در نظام آفرینش تأکید میکند.
دانلودها
مراجع
Ashtiani, S. J. (2003). Existence from the perspective of philosophy and mysticism. Qom: Bustan Ketab.
Avicenna, H. (1984). Al-Mabda wa al-Ma'ad. Tehran: Institute for Islamic Studies, University of Tehran - McGill University.
Avicenna, H. (2000). Al-Taliqat (Vol. 1). Qom: Maktab al-Ilam al-Islami.
Avicenna, H. (2004). Al-Isharat wa al-Tanbihat (Vol. 2 & 3). Qom: Religious Publications.
Avicenna, H. (2023). Al-Shifa (Vol. 2). Qom: Ayatollah Marashi Najafi Library.
Hassan Zadeh Amoli, H. (2007). Doros Sharh Isharat wa Tanbihat. Qom: Religious Publications.
Ibn Faris, A. (2020). Mojam Maqayis al-Lugha. Beirut: Dar al-Fikr.
Ibn Manzur, J. M. (1994). Lisan al-Arab (Vol. 8, 10, & 12). Beirut: Dar al-Sader.
Imam Sajjad. (1970). Sahifa Sajjadiya. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyya.
Khandan, A. A. (2003). Rational knowledge and innate recognition in Avicenna. Islamic Social Research(9), 41-42.
Khorramian, J. (2009). Qawa'id Aqli fi Qalamru Rawayat (Vol. 2). Qom: Office for Research and Publication of Suhrawardi.
Kindi, Y. B. I. (1950). Rasa'il al-Kindi al-Falsafiyyah (Vol. 1). Cairo: Muhammad Abd al-Hadi Aburida.
Maalouf, L. (1986). Al-Munjid fi al-Lugha wa al-A'lam. Beirut: Dar al-Mashriq.
Madani, S. A. K. (2018). Bustan al-Salikin (Vol. 1 & 6). Mashhad: Foundation for Islamic Research of the Astan Quds Razavi.
Mirshamsi, Z. S. (2011). Analyzing Mulla Sadra's theory of self-creation. Philosophy and Theology (Wisdom and Philosophy), 2(5), 87-102.
Momeni, M. (2018). Conceptualizing "Fitrah" and denying innate perceptions in the thought of Avicenna. Javidan Khord, 15(34), 161-178. https://doi.org/https://doi.org/10.1057/978-1-137-40194-6_16
Naraghi, M. B. A. (2002). Jam' al-Afkar wa Naqd al-Anzar (Vol. 2). Tehran: Hikmat.
Raghib Isfahani, H. (2023). Al-Mufradat fi Gharib al-Quran. Qom: Office for Publishing Books.
Sadr al-Din Shirazi, M. B. I. (1967). Al-Shawahid al-Rububiyya fi al-Manahij al-Sulukiyya. Mashhad: Ferdowsi University.
Sadr al-Din Shirazi, M. B. I. (1981). Al-Hikmah al-Muta'aliyah fi al-Asfar al-'Aqliyyah al-Arba'a (Vol. 8 & 9). Beirut: Dar Iḥya al-Turath al-Arabi.
Sadr, S. M. B. (2016). Philosophy of History. Qom: Dar al-Kutub al-Islamiyya Publishing.
Sajadi, S. J. (2000). Dictionary of Philosophical Terms of Mulla Sadra. Tehran: Printing and Publishing Organization of the Ministry of Culture and Islamic Guidance.
Suhrawardi, S., & Corbin, H. (2017). Majmu'eh Musannafat (Vol. 2). Tehran: Iranian Philosophy Association.
Tabatabai, M. H. (2014). Nihayat al-Hikmah (Vol. 2). Qom: Bustan Ketab Institute.
Zamakhshari, A. M. (1998). Asas al-Balagha (Vol. 1). Beirut: Dar al-Sader.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 معرفت و بصیرت اسلامی

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.