بررسی برهان اخلاقی بر وجود خدا از دیدگاه سویین برن و جوادی آملی
کلمات کلیدی:
برهان اخلاقی, ریچارد سویینبرن, جوادی آملی, اخلاق و خداشناسی, واقعگرایی اخلاقی, فطرتچکیده
برهان اخلاقی یکی از مهمترین مسیرهای تبیین نسبت میان تجربه اخلاقی انسان و وجود خداوند است، اما تقریرهای گوناگون آن در دو سنت فلسفی غربی و اسلامی ساختار و کارکردهای متفاوتی یافته است. این پژوهش با رویکرد تطبیقی، به بررسی تقریر ریچارد سویینبرن، فیلسوف تحلیلی معاصر، و آیتالله جوادی آملی، متفکر برجسته حکمت متعالیه، میپردازد. سویینبرن بر پایه روش استقرایی ـ احتمالاتی، اخلاق را دادهای تجربی و بخشی از شواهد انباشتی برای اثبات وجود خدا میداند. او بر عینیت ارزشهای اخلاقی، نیروی الزامآور تکلیف اخلاقی، و نقش اختیار و مسئولیت اخلاقی تأکید دارد و معتقد است که خداوند بهترین و سادهترین تبیین برای این واقعیتهاست. در مقابل، جوادی آملی اخلاق را نه دادهای تجربی، بلکه حقیقتی وجودی و مرتبط با فطرت الهی انسان میداند. در دستگاه فکری او، ارزشهای اخلاقی تجلی اسمای الهی و بخشی از مراتب وجود انسانیاند و اخلاق از مسیر توحید و معرفت الهی معنا مییابد. بنابراین، برهان اخلاقی نزد او نه روشی استدلالی برای اثبات خداوند، بلکه ظهوری از پیوند وجودی انسان با آفریدگار است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هرچند هر دو متفکر بر واقعیبودن اخلاق و پیوند آن با خدا تأکید میکنند، روششناسی آنان در تبیین این رابطه کاملاً متفاوت است؛ یکی بهدنبال بهترین تبیین استدلالی مبتنی بر تجربه اخلاقی است و دیگری اخلاق را ساحتی از وجود انسان در نسبت با خدا میبیند. این تفاوتها بیانگر دو رویکرد متمایز در فهم نسبت اخلاق و خداشناسیاند که مقایسه آنها میتواند افقهای نوینی برای مطالعات میانفرهنگی فلسفه دین بگشاید.
دانلودها
مراجع
Adams, R. M. (1999). Finite and Infinite Goods: A Framework for Ethics. Oxford University Press.
Asghari. (2019). The Best Explanation Argument for the Existence of God (Swinburne).
Ayatollahi. (2017). A Study of Javadi Amoli’s View on Proofs of God’s Existence.
Craig, W. L. (1994). The Moral Argument.
Dehqani. (2020). Infinite God and Ontological Consequences in Javadi Amoli’s Philosophy.
Javadi Amoli, A. (2005a). The Monotheism in the Quran. Esra Publishing.
Javadi Amoli, A. (2005b). Thematic Exegesis of the Quran: Revelation and Prophethood. Esra Publishing.
Javadi Amoli, A. (2007). Explanation of the Proofs for God’s Existence. Esra Publishing.
Javadi Amoli, A. (2009). Tafsir Tasnim. Esra Publishing.
Lewis, C. S. (1952). Mere Christianity. Geoffrey Bles.
Maleki, & Mostafapour. (2022). God’s Existence in the Quran Based on Javadi Amoli’s Interpretation.
Masoumi, M., & Zare. (2023). Natural Theology and Islamic Philosophy: Analysis of Swinburne’s Framework.
Mosadeghi, H. (2013). Critical Review of Major Moral Arguments.
Palmer, M. (1989). A Critique of Swinburne’s Interpretation of the Design Argument.
Peterson, M., Hasker, W., Reichenbach, B., & Basinger, D. (2013). Reason and Religious Belief. Oxford University Press.
Raghebi. (2013). God and Moral Realism
Shaddel, Imanpour, & Atrak. (2022). Critique of Swinburne’s View on God's Omniscience.
Swinburne, R. (1970). The Concept of Miracle. Macmillan.
Swinburne, R. (1993). The Coherence of Theism. Oxford University Press.
Swinburne, R. (1998). Providence and the Problem of Evil. Oxford University Press.
Swinburne, R. (2004). The Existence of God. Oxford University Press.
Swinburne, R. (2012). Philosophy of Religion Issues.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Zahra Kavoosimorad (Author); Mohammad Kazem Rezazadeh Joudi
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
