تحلیل تطبیقی کاربرد قرینه در نظام کیفری ایران و مصر و فقه اسلامی
کلمات کلیدی:
اثبات جرم, اقناع قضایی, حقوق کیفری ایران, حقوق کیفری مصر, علم قاضی, فقه اسلامی, قرینه کیفریچکیده
قرینه بهعنوان یکی از ابزارهای مهم اثبات غیرمستقیم در دادرسی کیفری، نقش اساسی در کشف حقیقت، شکلگیری علم قاضی و تحقق عدالت کیفری دارد. تحول جرایم و محدودیت ادله سنتی موجب شده است که نظامهای حقوقی معاصر بیش از گذشته به ظرفیت قرائن مادی، معنوی، علمی و الکترونیکی توجه کنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی کاربرد قرینه در نظام کیفری ایران و مصر و فقه اسلامی انجام شد. این مطالعه با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مبانی فقهی و حقوقی اعتبار قرینه، جایگاه آن در اثبات جرم و حدود کاربرد آن را بررسی میکند. یافتهها نشان داد که در فقه اسلامی، اعتبار قرینه وابسته به نوع جرم، میزان اطمینانآوری و ارتباط آن با اصولی مانند اصل برائت و قاعده درء است. در جرایم حدی، به دلیل ضرورت احتیاط و جلوگیری از محکومیت ناعادلانه، پذیرش قرائن محدودتر است، در حالی که در جرایم تعزیری امکان استفاده گستردهتری از آنها وجود دارد. در نظام کیفری ایران، قرینه عمدتاً از طریق ایجاد علم قاضی اعتبار مییابد و زمانی قابل استناد است که مبتنی بر شواهد عینی، قابل ارزیابی و موجود در پرونده باشد. در مقابل، نظام کیفری مصر با تأکید بر اقناع وجدانی قاضی، انعطاف بیشتری در ارزیابی قرائن نشان میدهد، هرچند تصمیم قضایی همچنان باید مستدل و مبتنی بر شواهد معتبر باشد. مقایسه دو نظام نشان داد که تفاوت اصلی آنها در اصل پذیرش قرینه نیست، بلکه در مبنای نظری و شیوه استفاده از آن است. در نهایت، میتوان نتیجه گرفت که استفاده صحیح از قرینه نیازمند ایجاد تعادل میان کشف حقیقت، بهرهگیری از ابزارهای نوین اثبات و تضمین حقوق متهم است.
دانلودها
مراجع
Abu Zaid, M. (2002). Principles of Evidence in Criminal Law. Egyptian Universities Publishing.
Al-Hilli, J. i. H. (1983). Shara'i al-Islam fi Masa'il al-Halal wa al-Haram. Dar Al-Adwa.
Al-Hosari, A. (1985). Judicial Knowledge. Dar Al-Kitab Al-Arabi.
Al-Zuhayli, W. (1992). Islamic Jurisprudence and Its Evidence.
Ardabili, M. A. (2024). General and Specific Criminal Law. Mizan Publishing.
Behnasi, A. F. (1988). Evidence in Islamic Sharia. Dar Al-Fikr Al-Arabi.
Elham, G. H., & Borhani, M. (2021). An Introduction to General Criminal Law: Crime and Criminal. Mizan Publishing.
Gamal El-Din, S. (2004). Egyptian Criminal Law: Evidence and Presumptions. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Jafari Langroudi, M. J. (1997). Jurisprudential Foundations of Islamic Law. Mizan Publishing.
Katouzian, N. (2022). Proof and Evidence. Ganj Danesh Publishing.
Khomeini, R. M. (1990). Tahrir al-Wasilah. Society of Seminary Teachers.
Mir Mohammad Sadeghi, H. (2021). Crimes Against Property and Ownership. Mizan Publishing.
Mohammadi, K., & Sabahi, M. (2024). The Role of Judicial Knowledge in Issuing Criminal Judgments in Islamic Jurisprudence and the Islamic Penal Code 2013. Journal of Economic Jurisprudence.
Nourbaha, R. (2009). Introduction to General Criminal Law. Ganj Danesh Publishing.
Pakniyat, M. (2017). Differentiation of Criminal Procedure. Mizan Publishing.
Sadrzadeh Afshar, S. M. (2006). Evidence and Proof in Iranian Law. University of Tehran Press.
Saffari, A. (2007). Penology: Developments, Foundations and Criminal Enforcement. Jangal Publishing.
Sakat, M. H. (1986). The Institution of Justice in Islam. Astan Quds Razavi Publishing.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Saeed Alboshokeh (Author); Seyed Hassan Hoseyni; Hassan Heidari (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.