نقش حس و تجربه در فلسفه ابنسینا: بررسی ابعاد هستیشناختی، معرفتشناختی و روانشناختی
کلمات کلیدی:
ابنسینا, هستیشناختی, معرفتشناختی, روانشناختیچکیده
ابنسینا بهعنوان یکی از برجستهترین فیلسوفان تمدن اسلامی، با تلفیق فلسفه مشائی ارسطو و آموزههای نوافلاطونی و اسلامی، نظام فلسفی منسجمی را پایهگذاری کرد که نقش حس و تجربه در آن جایگاهی محوری دارد. این مقاله با تمرکز بر سه محور هستیشناسی، معرفتشناسی و نفسشناسی، به تحلیل جایگاه حس در اندیشه سینوی میپردازد. در هستیشناسی، ابنسینا با ارائه سلسله مراتب وجودی از مبدأ نخستین تا عالم مادی، عقل فعال را منشأ افاضه صور عقلی و پیونددهنده عقل و حس میداند. در معرفتشناسی، او شناخت را فرآیندی مبتنی بر تجربه حسی و تجرید عقلانی معرفی میکند و تأکید دارد که حس بهعنوان نقطه آغاز ادراک، دادههای اولیه را برای شکلگیری معقولات کلی فراهم میسازد. در نفسشناسی، تقسیم قوای نفس به نباتی، حیوانی و انسانی، و تحلیل مراتب ادراک از حسی تا عقلی، نشاندهنده تکامل تدریجی شناخت از طریق تعامل حس و عقل است. ابنسینا با نفی معرفت فطری، تجربه را بهعنوان ابزار کشف علل پدیدهها و دستیابی به یقین میستاید و خودآگاهی درونی را مکمل ادراک حسی میداند. این پژوهش نشان میدهد که نظام فلسفی ابنسینا با تأکید بر همکاری حس و عقل، نه تنها به حل تعارض ظاهری میان عقل و ایمان میپردازد، بلکه پایهای برای توسعه علوم تجربی و فلسفی در سنت اسلامی فراهم میکند.
دانلودها
مراجع
Ashtiani, M. M. (1998). Asas al-Tawhid (Foundation of Monotheism).
Corbin, H. (1981). Treatises of Ibn Sina.
Ebrahimi Dinani, G. (2004). Relational and Independent Existence in Islamic Philosophy.
Esmaeili, M. (2010). Second Philosophical Intelligibles (Ma'qulat Thani Falsafi) in Islamic Philosophy.
Faali, M. T. (1997). Sensory Perception from the Viewpoint of Ibn Sina.
Fashahi, M. R. (2001). Aristotle of Baghdad, From Greek Intellect to Quranic Revelation.
Foroughi, M. A. (2003). The Course of Wisdom in Europe.
Ghaderi, H. (1993). Political Thought in Islam and Iran.
Ghawwam Safari, M. (1994). Translation and Commentary of Burhan al-Shifa (Demonstration of Healing).
Ghawwam Safari, M. (1999). Empirical Knowledge from the Viewpoint of Ibn Sina.
Hasanzadeh, M. R., Maleki, M. H., Jahangirnia, H., & Gholami Jamkarani, R. (2020). Identifying and Prioritizing the Factors Affecting the Resilience of the Iranian Capital Market. Industrial Management Journal, 12(1), 172-205.
Hossein Zadeh Amoli, H. (1996). Kitab Nafs (The Book of the Soul).
Ibn Sina, H. i. A. (1953). Mabda wa Ma'ad (Origin and Return).
Ibn Sina, H. I. A. (1956). Al-Shifa (The Healing), Logic, Demonstration.
Ibn Sina, H. I. A. (1980). Rasa'il (Treatises).
Ibn Sina, H. I. A. (1983). Al-Isharat wa al-Tanbihat (Remarks and Admonitions) (Vol. 3 Volumes).
Ibn Sina, H. i. A. (1984). Al-Mabda wa al-Ma'ad (The Origin and the Return).
Ibn Sina, H. I. A. (1985). Al-Najat min al-Gharaq fi Bahr al-Dalalat (Deliverance from Drowning in the Sea of Errors).
Ibn Sina, H. I. A. (1987). Hudud ya Ta'rifat (Boundaries or Definitions).
Ibn Sina, H. I. A. (1989). Al-Qanun fi al-Tibb (The Canon of Medicine) (Vol. 1 & 3).
Ibn Sina, H. I. A. (1994). Burhan al-Shifa (Demonstration of Healing).
Ibn Sina, H. I. A. (1996). Kitab al-Nafs (The Book of the Soul).
Ibn Sina, H. I. A. (1997). Al-Ilahiyyat min Kitab Shifa (The Metaphysics from Al-Shifa).
Ibn Sina, H. I. A. (2008). Translation and Commentary of Kitab Nafs al-Shifa (Book of the Soul from Al-Shifa).
Ibn Sina, H. I. A. (2011). Translation of Kitab Burhan al-Shifa (Book of Demonstration from Al-Shifa).
Ibn Sina, H. i. A. (2012). Isharat wa Tanbihat (Remarks and Admonitions).
Ibn Sina, H. I. A. (2015). Daneshnameh-ye Alai (The Alai's Book of Knowledge): Logic, Natural Sciences, Music, Metaphysics.
Ibn Sina, H. i. A. A. (1952). Risalah-ye Nafs (Treatise on the Soul).
Ibn Sina, H. i. A. A. (1978). Al-Najat fi al-Hikmat al-Ilahiyyah (Deliverance in Divine Philosophy).
Mesbah Yazdi, M. T. (1991). Philosophical Education (Vol. 1-2).
Mesbah Yazdi, M. T. (2007). Commentary on Burhan al-Shifa (Demonstration of Healing).
Mesbah Yazdi, M. T. (2013). The Relationship between Science and Religion.
Momeni, B. (2018). The Role of Sense in the Epistemology of Ibn Sina and John Locke.
Naghibzadeh, M. A. (1998). An Introduction to Philosophy.
Nasr, H. (1992). Three Muslim Sages.
Oboudiyat, A. (2008). Introductory Philosophy (Derived from the Works of Ustad Motahhari).
Safa, D. (1984). Education and Knowledge in Iran.
Shirazi, M. i. I. (1990). Al-Hikmat al-Muta'aliyah fi al-Asfar al-Arba'ah (The Transcendent Philosophy Concerning the Four Journeys) (Vol. 1 & 3).
Taheri, I. (2009). The Soul and its Faculties from the Viewpoints of Ibn Sina, Aristotle, and Mulla Sadra Shirazi.
Tusi, K. N. a.-D. (2000). Sharh al-Isharat wa al-Tanbihat (Commentary on Remarks and Admonitions).
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Farhad Goli (Author); Mostafa Momeni; Mahmod sufiani (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.