معناشناسی تاریخی واژه شهید در صدر اسلام

نویسندگان

  • ایمان مهدوی‌بصیر گروه مدرسی معارف اسلامی - قرآن و متون، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0000-5003-0011
  • محمدرضا جواهری گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. https://orcid.org/0000-0001-8930-0779
  • علیرضا آزاد گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-5604-7703

کلمات کلیدی:

شهید, معناشناسی تاریخی, تحول معنایی, صدر اسلام, شهادت

چکیده

این مقاله با رویکرد معناشناسی تاریخی به بررسی تحول مفهومی واژه «شهید» از دوره جاهلیت تا صدر اسلام می‌پردازد. هدف مقاله تبیین فرایند انتقال معنا از «شاهد/حاضر» به مصداقِ اصطلاحیِ «مقتولِ فی سبیل‌الله» است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر گردآوری و تحلیل اسنادی (کتابخانه‌ای) از منابع لغوی، تفسیری، روایی و متون پیشاسلامی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که: (1) معنای بنیادینِ «شهید» در متون جاهلی و برخی موارد قرآنی اولیه، «شاهد/حاضر» بوده است؛ (2) از میانه دوران نبوی و به‌ویژه در متن سیره و گفتار اصحاب و برخی روایات، کاربرد «شهید» به‌تدریج مصداقی‌تر شده و مفهوم «مقتول در راه خدا» تثبیت گردیده است؛ و (3) انتقال معنا عمدتاً فرایندی درون‌دینی و نتیجه عوامل اجتماعی–فکری مانند تجربه جهادی، تصدیق دینیِ شهادت و توسعه عرف ایثار بوده است؛ نه صرفاً تأثیرپذیری از فرهنگ خارج از اسلام (مسیحیت). مقاله با ارائه چارچوبی برای تحلیل سیر معنایی واژه‌های دینی پیشنهاد می‌کند که مطالعه‌های آتی از روش‌های کمی (فرکانس‌سنجی واژگانی در متون) و تحلیل‌های بین‌زبانی بهره ببرند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Al-Alusi, M. i. A. A. (1994). Ruh al-Ma'ani fi Tafsir al-Qur'an al-Azim wa al-Sab' al-Mathani (1st ed.). Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

Al-Arusi al-Huwayzi, A. A. i. J. a. (1994). Tafsir Nur al-Thaqalayn (4th ed.).

Al-Azhari, M. i. A. Tahdhib al-Lughah.

Al-Baydawi, A. A. i. U. (1997). Anwar al-Tanzil wa Asrar al-Ta'wil (1st ed.). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.

Al-Dinawari, A. A. i. M. (2003). Tafsir Ibn Wahb, Known as Al-Wadih fi Tafsir al-Qur'an al-Karim (1st ed.). Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

Al-Farahidi, K. i. A. (1989). Kitab al-Ayn (2nd ed.). Hijrat Publishing.

Al-Isfahani, a.-H. i. M. a.-R. (1991). Mufradat Alfaz al-Qur'an. Dar al-Ilm.

Al-Jawhari, I. i. i. H. (1989). Al-Sihah: Taj al-Lughah wa Sihah al-Arabiyyah (1st ed.). Dar al-Ilm lil-Malayin.

Al-Jurjani, A. a.-Q. i. A. a.-R. (2009). Darj al-Durar fi Tafsir al-Qur'an al-Azim (1st ed.). Dar al-Fikr.

Al-Kufi, F. i. I. (1989). Tafsir Furat al-Kufi (1st ed.). Ministry of Culture and Islamic Guidance, Printing and Publishing Institute.

Al-Kulayni, M. i. Y. q. (1987). Al-Kafi (4th ed.).

Al-Majlisi, M. B. i. M. T. Bihar al-Anwar al-Jami'ah li Durar Akhbar al-A'immah al-Athar (1st ed.). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.

Al-Nuri, H. i. M. T. (1988). Mustadrak al-Wasa'il wa Mustanbat al-Masa'il (1st ed.).

Al-Sharif al-Radi, M. i. a.-H. (1993). Nahj al-Balaghah (1st ed.).

Al-Suyuti, A. a.-R. i. A. B. (1984). Al-Durr al-Manthur fi al-Tafsir bi al-Ma'thur (1st ed.). Public Library of Grand Ayatollah Mar'ashi Najafi.

Al-Tabarani, S. i. A. (2008). Al-Tafsir al-Kabir: Tafsir al-Qur'an al-Azim (1st ed.). Dar al-Kitab al-Thaqafi.

Al-Tabari, M. i. J. (1992). Jami' al-Bayan fi Tafsir al-Qur'an (1st ed.). Dar al-Ma'rifah.

Al-Tabrisi, F. i. H. Majma' al-Bayan fi Tafsir al-Qur'an (1st ed.). Farahani.

Al-Tabrisi, F. i. H. (1996). Jawami' al-Jami' fi Tafsir al-Qur'an (1st ed.). Islamic Research Foundation.

Al-Turayhi, F. a.-D. i. M. (1956). Majma' al-Bahrayn (3rd ed.).

Al-Tusi, M. i. H. Al-Tibyan fi Tafsir al-Qur'an (1st ed.). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.

Al-Zabidi al-Wasiti, S. M. a.-H. (1993). Taj al-Arus min Jawahir al-Qamus (1st ed.). Dar al-Fikr for Printing, Publishing, and Distribution.

Al-Zamakhshari, M. i. U. (1987). Al-Kashshaf an Haqa'iq Ghawamid al-Tanzil wa Uyun al-Aqawil fi Wujuh al-Ta'wil (3rd ed.). Dar al-Kitab al-Arabi.

Al, B. (1981). Sahih al-Bukhari. Dar al-Fikr.

Al, W. (1985). Al-Maghazi. Danesh-e Islami Publishing.

Ali, J. (1970). Al-Mufassal fi Tarikh al-Arab Qabl al-Islam (1st ed.). Dar al-Ilm lil-Malayin.

Fayd Kashani, M. i. S. M. (1994). Tafsir al-Safi (2nd ed.). Maktabat al-Sadr.

Ibn Babawayh, M. i. A. (1997). Al-Amali (of al-Saduq) (6th ed.).

Ibn Hajar, a.-A. Al-Isabah fi Tamyiz al-Sahabah. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

Ibn Manzur, M. i. M. (1993). Lisan al-Arab (3rd ed.). Dar al-Fikr for Printing, Publishing, and Distribution.

Jeffery, A. (1993). The Foreign Vocabulary of the Qur'an. Tus.

Makarem Shirazi, N. (1992). Tafsir-e Nemuneh (10th ed.). Dar al-Kutub al-Islamiyyah.

Maybudi, A. i. M. (1992). Kashf al-Asrar wa Uddat al-Abrar (5th ed.). Amir Kabir.

Mughniyah, M. J. (1999). Persian Translation of Tafsir al-Kashif (1st ed.). Bustan-e Ketab-e Qom.

Muqatil ibn, S. (2002). Tafsir Muqatil ibn Sulayman (1st ed.). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.

Qutb, S. (2004). Fi Zilal al-Qur'an (35th ed.). Dar al-Shuruq.

Sa'di Abu, J. (1988). Al-Qamus al-Fiqhi: Lughatan wa Istilahan (2nd ed.). Dar al-Fikr.

Tabataba'i, M. H. (1995). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an (5th ed.). Society of Seminary Teachers of Qom.

Tantawi, M. S. (1997). Al-Tafsir al-Wasit li al-Qur'an al-Karim (1st ed.). Nahdat Misr.

Ullmann, S. (1962). Semantics: An Introduction to the Science of Meaning. Basil Blackwell.

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

مهدوی‌بصیر ا. .، جواهری م.، و آزاد ع. . (1405). معناشناسی تاریخی واژه شهید در صدر اسلام. معرفت و بصیرت اسلامی، 4(1)، 1-14. https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/541

مقالات مشابه

81-90 از 142

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.