نظریه صیانت معرفتی در حوزه بضع (با تأکید بر ارکان و مبانی استنتاجی)

نویسندگان

  • فاطمه زهرا حجی پور گروه فقه خانواده، تربیت مدرس حضرت صدیقه کبری سلام الله علیها، قم، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0003-9750-0297
  • محمد رسول آهنگران استاد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تهران (پردیس فارابی)، قم، ایران. https://orcid.org/0000-0003-1056-5606

کلمات کلیدی:

ارکان نظریه صیانت معرفتی در حوزه بضع, وجوب دفع ضرر محتمل علمی

چکیده

حوزه بضع در فقه امامیه از جمله عرصه‌هایی است که در آن حقوق و تکالیف زوجین، عفاف، حیا، سلامت خانواده و نظم اخلاقی جامعه به‌صورت هم‌زمان مطرح می‌شوند. یکی از مسائل اساسی در این حوزه، نسبت میان ضرورت آگاهی از احکام و حقوق جنسی از یک سو و ملاحظات شرعی و اخلاقی در بیان مسائل حساس از سوی دیگر است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد استنباطی ـ فقهی، درصدد صورت‌بندی «نظریه صیانت معرفتی در حوزه بضع» و تبیین ارکان و مبانی استنتاجی آن است. بر اساس این نظریه، هرگاه فقدان آگاهی لازم درباره حقوق، تکالیف و حدود روابط جنسی مشروع، احتمال عقلایی ارتکاب معصیت، تضییع حق، آسیب خانوادگی یا اختلال در رابطه زوجیت را ایجاد کند، تحصیل و انتقال متناسب معرفت می‌تواند واجد کارکرد صیانتی شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که این نظریه بر سه رکن اصلی استوار است: دفع ضرر معرفتی محتمل، تقدم صیانت بر سکوت ناشی از حیا در مقام تزاحم، و مدیریت غریزه از طریق معرفت ضابطه‌مند. همچنین، مهم‌ترین مبانی استنتاجی آن را می‌توان در ادله وقایة الأهل، ضرورت حفظ نظام، پیوند معرفت با حقوق و تکالیف زوجین، وجوب تعلم و مقدمه واجب جست‌وجو کرد. نظریه صیانت معرفتی، در عین پذیرش ضرورت آگاهی‌بخشی در موارد لازم، به آموزش نامحدود منتهی نمی‌شود، بلکه انتقال معرفت را مقید به ضرورت، تناسب، قدر لازم، رعایت حیا و عفاف و عدم مفسده می‌داند. بر این اساس، نظریه حاضر می‌تواند چارچوبی فقهی برای جمع میان ضرورت معرفت و صیانت از ارزش‌های اخلاقی در حوزه خانواده فراهم کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Al-Amidi, A. a.-W. i. M. (1989). Ghurar al-Hikam wa Durar al-Kalim. Dar al-Kitab al-Islami.

Al-Hurr al-Amili, M. i. H. (1988). Wasa'il al-Shia ila Tahsil Masa'il al-Sharia. Al al-Bayt Institute for Revival of Heritage.

Al-Majlisi, M. B. (1983). Bihar al-Anwar. Al-Wafa Institute.

Al-Muhaqqiq al-Khurasani, M. K. (1988). Kifayat al-Usul. Al al-Bayt Institute.

Al-Tabrisi, F. i. H. (1993). Majma al-Bayan fi Tafsir al-Qur'an. Naser Khosrow.

Ansari, M. (1991). Fara'id al-Usul. Society of Seminary Teachers Publications.

Atashafrouz, M. (2020). The Scope of Governmental Rulings in Family Planning.

Bahrami, L., & Samani, L. (2019). Ownership of Sexual Access and Women's Sexual Benefits in Imami Jurisprudence. Islamic Jurisprudence and Foundations of Islamic Law(3).

Islamic Education Scientific, J. (2021). A Critique of the Components of Sexual Capital Theory Based on Islamic Teachings and Its Implications for the Sexual Education of Women and Girls. Islamic Education Scientific Journal, 29(53).

Karami, N. K. (2021). Foundations, Principles, and Objectives of Sexual Education in Islam and the West. Scientific Research Journal(582).

Khomeini, R. (1988). Letter to Mr. Khamenei, Dated January 5, 1988. In (Vol. 21).

Khomeini, R. (1999). Velayat-e Faqih: Islamic Government. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.

Makarem Shirazi, N. (1995). Tafsir Nemooneh. Dar al-Kutub al-Islamiyyah.

Mohaghegh Damad, S. M. (2001). Rules of Islamic Jurisprudence: Judiciary and Penal Law. Center for Islamic Sciences Publications.

Motahari, M. (2010). The Issue of Hijab. Sadra.

Motahari, M. L. (2023). Sexual Education of Children from the Perspective of Imami Jurisprudence.

Mousavi Bojnourdi, S. A. (2017). Fiqh al-Usrah. Bustan-e Ketab Publications.

Naini, M. M. H. (1997). Ajwad al-Taqrirat. Mostafavi Publications.

Nazemi, M. R. (2022). Conceptualization of the Phenomenon of Safeguarding as a Proactive Event with Emphasis on Explaining Its What, Why, and How. Semnan Police Knowledge, 12(1).

Nouralizadeh Mianji, M., & Rahimi, A. (2024). Foundations and Strategies of Liberalism in Sex Education Compared with the Islamic Approach: A Critical Analysis. Scientific Journal of Shahed University.

Pasha, H., & Bakhtiari, A. (2019). Assessment of Couples' Emotional Relationships and Sexual Health from the Perspective of the Qur'an and Hadith. Islam and health, 4(1).

Sarami, M. (2026). Less-Seen Aspects of Governmental Jurisprudence: Interview.

Tabatabaei Yazdi, S. M. K. (1996). Al-Urwat al-Wuthqa. Islamic Publishing Institute.

Wani, S. S., Muhtar, A., Musa, N., Yaakub, A., Mohamad, A. M., Hehsan, A., & Rashed, Z. N. (2017). An Overview of Sex Education: Comparison between Islam and Western Perspectives. Al-Qanatir: International Journal of Islamic Studies, 8(4), 1-8.

Zibaeinejad, M. R. (2026). Governmental Jurisprudence and Strategic Planning in the Field of Women and Family. https://leader.ir

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

حجی پور ف. ز. .، و آهنگران م. ر. (1406). نظریه صیانت معرفتی در حوزه بضع (با تأکید بر ارکان و مبانی استنتاجی). معرفت و بصیرت اسلامی، 1-21. https://journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/583

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده

مقالات مشابه

91-100 از 222

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.