واکاوی مبانی تربیت اخلاقی دانش آموزان دوره ابتدایی از منظر پراگماتیسم و اسلام به منظور ارائه استلزامات تربیتی
کلمات کلیدی:
تربیت اخلاقی, پراگماتیسم, اسلام, استلزامات تربیتیچکیده
هدف از پژوهش حاضر واکاوی مبانی تربیت اخلاقی دانش آموزان دوره ابتدایی از منظر پراگماتیسم و اسلام به منظور ارائه استلزامات تربیتی بود. حوزه پژوهش شامل مجموعهای از متون کلیدی تربیتی و فلسفی در دو حوزه پراگماتیسم و اسلام بود که از بین آنها 20 منبع (هر حوزه 10 منبع) به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شد. دادهها با روش تحلیل اسنادی، گردآوری شدند و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی با رویکرد توصیفی-مقایسهای مبتنی بر الگوی بردی شامل توصیف، تفسیر، همجواری و مقایسه تجزیه و تحلیل شدند. یافتههای حاصل، چهار پاسخ کلیدی به سؤالات پژوهش ارائه نمود: نخست، مبانی تربیت اخلاقی از دیدگاه پراگماتیسم شامل پنج مضمون «تجربی بودن اخلاق، عادتسازی اخلاقی در زندگی روزمره، تأمل و اصلاح مستمر باورهای اخلاقی، اجماع اخلاقی، نفع گرایی فردی در اخلاق و نسبیگرایی اخلاقی» بود دوم، مبانی تربیت اخلاقی از دیدگاه اسلام شامل پنج مضمون «تهذیب نفس، الگو پذیری و هدایت الهی، تربیت بر مبنای عمل صالح، عدالت و محبت در روابط اجتماعی و مطلقگرایی اخلاقی» بود. سوم، وجه تشابه دیدگاههای پراگماتیسم و اسلام شامل اهمیت و لزوم عمل و تجربه در تربیت اخلاقی، ضرورت بازاندیشی در اخلاق و تأکید بر اخلاق اجتماعی بود و وجه تفاوت آنها شامل نگاه نسبی گرایانه پراگماتیسم اما نگاه مطلق گرایانه اسلام (برگرفته از منبع الهی) به ماهیت اخلاق، منبع اخلاق در پراگماتیسم بر اساس تجربه و کاربرد ولی در اسلام بر اساس وحی، فطرت الهی و سنت پیامبر و اهل بیت، و روش تربیت اخلاقی در پراگماتیسم با مشارکت عملی، اجماع و گفتوگو اما در اسلام با تهذیب نفس، الگوپذیری و آموزش هدایتشده بود. چهارم، بر اساس این یافتهها، برای تربیت اخلاقی دانشآموزان دوره ابتدایی استلزاماتی شامل یادگیری فعال و تجربهمحور، تلفیق آموزههای دینی با فعالیتهای روزمره، طراحی موقعیتهای اخلاقی برای تمرین تصمیمگیری، گفتوگو و تأمل ساختاریافته، الگوپذیری و آموزش از طریق رفتار معلم، عادتسازی و روتینهای اخلاقی، مشارکت خانواده و جامعه، ارزشیابی فرایندی و چندبعدی، تقویت بُعد معنوی و رشد فطری متناسب با سن، بستههای راهنمای معلم و مواد آموزشی کاربردی، پیشنهاد شد.
دانلودها
مراجع
Aghīlī, S. M., Elmolhodā, S., & Fatḥī Vājārgāh, K. (2018a). Analysis of the Governing Principles for the Desirable Ethical Education Curriculum Model in the Primary Education Period of Iran's Educational System. Teaching Research(108), 17-34.
Aghīlī, S. M., Elmolhodā, S., & Fatḥī Vājārgāh, K. (2018b). Designing a Curriculum Model for Ethical Education in the Primary Education Period of Iran's Educational System. Educational Innovations Quarterly, 16(65), 25-50.
Alborzi, F., Khoshbakht, N., & Deimiri, A. (2023). Designing a Qualitative Model for an Ethics-Oriented School in the Primary Education Period. Quarterly Journal of Elementary Education Curriculum Studies, 7(11), 65-90.
Berkowitz, M. W., & Bier, M. C. (2005). What works in character education: A research-driven guide for educators. Character Education Partnership.
Biesta, G. (2015). Philosophy of Education. Routledge.
Dewey, J. (1916). Democracy and Education: An Introduction to the Philosophy of Education. Macmillan.
Dewey, J. (1933). How We Think: A Restatement of the Relation of Reflective Thinking to the Educative Process. D. C. Heath.
Dewey, J. (1938). Experience and education. Kappa Delta Pi.
Dewey, J. (1962). Democracy and Education. Boys' Teacher Training College (Dāneshsarā-ye Pesarān).
Dewey, J. (1990). An Introduction to the Philosophy of Education. Ketābfurūshī-ye Tehrān.
Falsafī, M. T. (1974). The Child from the Perspective of Heredity and Education (Vol. 1). Islamic Ma'āref.
Farajzādeh, M., & Sarmadī, M. R. (2017). The Educational System and Methods from an Islamic Perspective and its Comparison with the School of Existentialism. Ethical Research, 10(1), 222-225.
Fatḥī, N. (2021). Evaluating the Quality of Ethical Values Education in the Primary Education Period. Research in Islamic Education and Training Journal, 8(2), 45-63.
Ḥasanī, R. (2016). Explaining Ethical Education Policies in the Education System of the Islamic Republic of Iran. Curriculum Studies Quarterly, 10(38), 24-50.
Hāshemī, N. (2020). Critical Analysis of the Philosophical Foundations of Moral Education in the National Curriculum. Religious Education and Training Research, 6(3), 55-79.
Heidarīzādeh, N. (2019). Design and Validation of an Ethical Education Model Compatible with the Characteristics of Iranian Primary School Students Payame Noor University, South Tehran Center].
Karīmī Kashkūlī, Ā. (2010). Comparison and Investigation of the Educational Thoughts of Imam Ali (AS) and the Educational Views of the School of Existentialism Payame Noor University].
Kāẓemī, H. (2014). Curriculum and Moral Education with a Look at the Works of Allameh Mesbah Yazdi. Imam Khomeini Education and Research Institute.
Khosravī, H. (2023). Comparative Study of the Foundations of Moral Education in Pragmatism and Islam. Quarterly Journal of Educational Philosophy Studies, 12(1), 72-91.
Makārem Shīrāzī, N. (2017). Tafsīr-e Nemūneh. Dār al-Kutub al-Islāmiyyah.
Ministry of Education. (2011). The Fundamental Transformation Document of Education.
Moṭahharī, M. (1981). Education in Islam. Ṣadrā Publications.
Moṭahharī, M. (1995). Education from the Perspective of Islam. Ṣadrā.
Moṭahharī, M. (2019). Innate Disposition. Ṣadrā.
Mūsawī, M. (2018). Challenges of Ethical Education in Iranian Primary Schools. Journal of Islamic Education and Training, 3(1), 23-45.
Najafī, M. (2016). Ethical Absolutism in Islam. Journal of Islamic Ethics Philosophy, 4(2), 150-170.
Najjārīānpūr, F., Nāẓem, A., & Āmerī, M. (2023). Comparative Study of the Philosophical Foundations of Moral Education in Islam and Pragmatism. National Conference on Comparative Educational Philosophy, Qom.
Narvaez, D. (2006). Integrative ethical education. In M. Killen & J. Smetana (Eds.), Handbook of moral development (pp. 703-733). Lawrence Erlbaum.
Nyimbili, F., & Nyimbili, L. (2024). Types of purposive sampling techniques with their examples and application in qualitative research studies. British Journal of Multidisciplinary and Advanced Studies, 5(1), 90-99. https://doi.org/10.37745/bjmas.2022.0419
Patton, M. Q. (2015). Qualitative Research & Evaluation Methods. SAGE Publications.
Sarmadī, A. (2017). Analysis of the Weighted Maximum Coverage Model in Bank Branch Location. Industrial Management Studies, 15(47), 123-145.
Schiro, M. S. (2012). Curriculum Theory: Conflicting Visions and Enduring Concerns. SAGE.
Sharīfī, A. (2018). Lecture Notes on Islamic Education. Allameh Tabataba'i University.
Ṭabāṭabā'ī, M. (2022). Rereading Islamic Ethics Philosophy in Religious Education. Journal of Ethical Studies, 5(1), 88-103.
Ṭabāṭabā'ī, M. H. (1995). Tafsīr al-Mīzān. Islamic Publications Office of the Society of Seminary Teachers of Qom.
Väyrynen, P. (2013). Moral Relativism and Moral Disagreement. Oxford University Press.
Williams, M. J. (2019). Educating for Character: A Pragmatist Approach to Moral Education. Educational Theory, 69(3), 341-359.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Seyed Hasan Lavasani Fard, Jahanbakhsh RahmaniRahmani, Maryam Baratali (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.