تحلیلی بر معرفت شناسی قرن بیستم (چرخش از ایده الیسم به ریالیسم)
کلمات کلیدی:
معرفتشناسی قرن بیستم, ایدهآلیسم, رئالیسم متافیزیکی, رئالیسم علمی, نظریه مطابقت صدق, عینیتچکیده
هدف اصلی این مقاله، واکاوی و تحلیل ساختاری چرخش معرفتشناختی قرن بیستم از ایدهآلیسم به رئالیسم، تبیین مؤلفههای کلیدی این گذار (نظیر رئالیسم متافیزیکی و علمی)، و تشریح چگونگی بازسازی مفاهیمی همچون «صدق»، «عینیت» و «استقلال هستیشناختی» در پرتو نظریه مطابقت است. پژوهش حاضر با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد انتقادی-آکادمیک انجام شده است. برای این منظور، با تکیه بر منابع دستاول فلسفی و مدخلهای بهروز و معتبر دایرهالمعارف فلسفه استنفورد و آثاری از فیلسوفان شاخص تحلیلی و علم نظیر مور، راسل، چاکراوارتی، میلر و پسیلوس، روند تکوین این تحول معرفتی استخراج و تحلیل شده است. تحلیلها در چهار محورِ مبانی متافیزیکی، فلسفه علم، نظریههای صدق، و هنجارهای معرفتی سازماندهی شدهاند. یافتههای حاصل از تحلیل متن و اسناد فلسفی در محورهای زیر صورتبندی شده است: 1) ریشههای گسست: چرخش به سمت رئالیسم محصولِ همافزایی نقد جی. ای. مور بر مغالطه ایدهآلیستی، تحلیل منطقی زبان توسط راسل و جایگزینی نظریه روابط داخلی با روابط خارجی بود. 2) نقش کاتالیزوری علم: موفقیتهای ابزاری و تجربی علوم طبیعی و دفاع از موجودات غیرمشاهدهپذیر در قالب «استدلال معجزهناپذیری»، حقانیت معرفتی رئالیسم علمی را در برابر ابزارانگاری و تجربهگرایی خام به اثبات رساند. 3) احیای نظریه مطابقت صدق: برخلاف ایدهآلیسم که صدق را انسجام درونی باورها میدانست، رئالیسم با بازتعریف نظریه مطابقت ثابت کرد که ارزش صدق گزارهها به «وضعیت امور» در جهان مستقل وابسته است. 4) بازتعریف عینیت و استقلال: رئالیسم معاصر (رئالیسم انتقادی) با پذیرش میانجیگری مفهومی و زبانی، بین «وابستگی معرفتی شناخت به مفاهیم» و «وابستگی هستیشناختی واقعیت به ذهن» تفکیک قائل شده و عینیت را به معنای استانداردهای عمومی و نقدپذیر بازتعریف نموده است. چرخش معرفتشناختی قرن بیستم، انسان را از «خالق معنا» به «کاوشگر معنا» تبدیل کرد. نتایج نشان میدهد که رئالیسم مدرن، تعادلی پویا میان پذیرش خطاپذیری شناخت انسان و پافشاری بر وجودِ مستقل جهانِ عینی برقرار ساخته است. این رویکرد، ضمن پذیرش نقش فعال ذهن در فرآیند مفهومسازی، عقلانیت و عینیت علمی را در برابر جریانهای نوظهور پستمدرن و نسبیگرایی افراطی تضمین میکند.
دانلودها
مراجع
Alaeinejad, H., & Hojjati, S. M. A. (2017). Antirealism and Skepticism About the External World. Zehn(69), 5-26.
Amiri, A. N., Zolfaghari, A., & Roshan, S. (2021). Presenting a Comparative Model of Islamic Management Based on the Global Model of Management Philosophy. Methodology of the Human Sciences(108), 48-64.
Beall, J. C., & Middleton, B. (2024). Truth. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/truth/
Blackburn, S. (2018). Truth: A Guide (2nd ed.). Oxford University Press.
Chakravartty, A. (2020). Scientific Ontology: Integrating Naturalized Metaphysics and Scientific Practice. Oxford University Press.
Chang, H. (2022). Realism for Realistic People: A New Pragmatist Philosophy of Science. Cambridge University Press.
Ferraris, M. (2018). Post-Truth and New Realism. Bloomsbury Publishing.
Ghadiri, H. (2020). A Study of Boghossian's Critique of Putnam's Internal Realism. Philosophy, 48(1), 170-188.
Ghadiri, H. (2021). Internal Conflict in Internal Realism. Wisdom and Philosophy(67), 114-133.
Ghadiri, H., & Saeidi Mehr, M. (2017). Putnam, Conceptual Relativity, and Metaphysical Realism. Wisdom and Philosophy, 13(49), 65-78. https://doi.org/10.22054/wph.2017.7619
Ghadiri, H., & Saeidi Mehr, M. (2018). Putnam, Conceptual Relativity, and Metaphysical Realism. Wisdom and Philosophy, 13(1), 65-78.
Glanzberg, M. (2025). Truth. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/truth/
Guyer, P., & Horstmann, R. P. (2026). Idealism. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/idealism/
Hojjati, S. M. A., & Panahi, S. (2013). The Permutation Argument Against Metaphysical Realism. Logic Studies, 4(2), 43-64.
Jahanbakhshi, S. (2025). The Role of U.S. Foreign Policy in Egypt's Political Developments After the Fall of Hosni Mubarak. Strategic Studies in Humanities and Islamic Sciences(77), 273-303.
Kamaeizadeh, Y., Mohagheghnia, H., & Moradi, J. (2025). An Examination of the U.S.-China Trade War from the Perspective of Realism. Political and International Research(63), 2-16.
Milkov, N. (2023). The Berlin Group and the Vienna Circle: Affinities and Divergences. Springer Nature.
Miller, A. (2021). Realism. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/realism/
Miller, A. (2026). Realism. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/realism/
Nola, R. (2018). Objectivity in Science. In M. Matthews (Ed.), History, Philosophy and Science Teaching (pp. 57-82). Springer.
Ohadi Haeri, M. (2019). Examining the Effect of the Aristotelian Duality of Theory and Practice on the Development of Putnam's Pragmatism. Philosophical Reflections(22), 323-349.
Pirdayeh, H., Fallahi Seifoddin, A., & Rekabian, R. (2025). Strategies for Achieving Political Security in International Relations from the Perspective of the Qur'an. Political and International Research(64), 1-21.
Psillos, S. (2023). Scientific Realism: How Science Tracks Truth. Routledge.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mohammadmahdi Naderi

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.