بررسی نقاط اشتراک و افتراق واژگان «هوی» و «لمه» در قرآن کریم
کلمات کلیدی:
هوی, لَمّه, قرآن کریم, تحلیل واژگانی, معنای لغوی, تفسیرچکیده
در این مقاله، به مقایسه و تبیین نقاط اشتراک و افتراق دو واژه مهم «هوی» و «لَمّه» در قرآن کریم پرداخته شده است. هدف پژوهش، کشف ژرفای معنایی و کارکردهای این دو واژه در نظام ارزشی و تربیتی قرآن است. روش تحقیق به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع لغوی، تفاسیر معتبر و استخراج آیات مرتبط انجام شده است.ابتدا واژگان «هوی» و «لمه» از منظر لغوی و اصطلاحی بررسی گردیده و سپس موارد کاربرد یا اشارات آنها در قرآن کریم واکاوی شده است. نتایج نشان میدهد که «هوی» در آیات قرآن، غالباً ناظر به تمایلات و خواستههای نفس سرکش و غیرعقلانی است که انسان را از راه حق منحرف میکند؛ همانند «أَرَأَیتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ…» (جاثیه:۲۳). اما واژه «لمه» با اینکه به صورت صریح در قرآن نیامده، در روایات اهل بیت(ع) به معنای خطورات نفسانی و نفوذ القائات شیطانی و رحمانی بر قلب انسان مطرح شده و مفاهیم قرآنی مرتبط با آن قابل شناسایی است. وجه اشتراک این دو واژه در اشاره به جنبههای نفسانی و درونی انسان است، اما تفاوت بنیادین آنها در منشأ و کارکرد آنهاست: «هوی» ریشه در امیال نفسانی دارد و جنبه مخرب و انحرافی دارد، حال آنکه «لمّه» به عنوان حالتی گذرا و نفوذ نوعی الهام یا وسوسه معرفی میشود که الزماً با خواستههای نفسانی یکی نیست.در نهایت، تحلیل اشتراک و افتراق این دو مفهوم، به فهم بهتر نقش تمایلات باطنی و انگیزشهای روانی در تربیت قرآنی و نظام اخلاقی اسلام کمک میکند و زمینهساز ارائه راهکارهای بهتر جهت خودکنترلی و تهذیب نفس است.
دانلودها
مراجع
Al-Alusi, S. M. (1994). Ruh al-Ma'ani fi Tafsir al-Qur’an al-'Azim. Jahan Publications.
Fakhr al-Din al-Razi, A. A. M. i. U. (1999). Al-Tafsir al-Kabir (Mafatih al-Ghayb). Dar Ihya’ al-Turath al-‘Arabi.
Hashemi, T. (2012). Historical Studies of the Qur’an and Hadith. Journal of Qur’an and Hadith Studies, 18(51), 7-7.
Javadi Amoli, A. (2009). Tafsir Tasnim. Markaz Nashr Isra.
Jawhari, I. i. i. H. (1987). Taj al-Lughah wa Sihah al-'Arabiyyah. Dar al-‘Ilm lil-Malayin.
Kulayni, M. i. Y. q. (2003). Usul al-Kafi. Markaz Buhuth Dar al-Hadith.
Majlisi, M. B. (1983). Bihar al-Anwar: al-Jami‘a li-Durrar Akhbar al-A’imma al-Athar. Dar Ihya’ al-Turath al-‘Arabi.
Mostafavi, H. (2009). Al-Tahqiq fi Kalimat al-Qur’an al-Karim. Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah.
Motahhari, M. (2020). The Book of Resurrection. Sadra Publications.
Raghib Isfahani, H. i. M. (1992). Mufradat Alfaz al-Qur’an. Dar al-Qalam.
Tabataba'i, M. H. The Qur’an in Islam. Islamic Publishing Office.
Tabataba'i, M. H. (1984). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur’an. Islamic Publishing Office.
Turaihi, F. a.-D. (1996). Majma‘ al-Bahrayn. Murtazavi Bookstore.
Zamakhshari, M. (1987). Al-Kashshaf 'an Haqa’iq al-Tanzil. Dar al-Kitab al-‘Arabi.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mahyar Ghanei (Author); Nafiseh Navid; Abutaleb Mokhtari Hashemabad (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
